Inleiding

Voor het realiseren van een Ecologische Hoofdstructuur in Nederland moet er natuur ontwikkeld of hersteld worden. Daar wordt op het moment hard aan gewerkt door middel van natuurontwikkelingsprojecten en natuurherstelprojecten. Dit is één van de hoofddoelstellingen van het natuurbeleid in Nederland.

Aantasting Nederlands Duingebied

Tal van menselijke activiteiten hebben zodanige gevolgen gehad dat momenteel ongeveer tweederde deel van het duingebied niet meer geheel natuurlijk is. De belangrijkste activiteiten zijn: Verdroging, Vermesting, Verzuring, Versnippering, Recreatie.

Historie

Vroeger werden de woeste gronden ontgonnen tot nuttig landbouw gebied. Tegenwoordig vindt het omgekeerde plaats: het is de bedoeling dat de natuur weer vrij spel krijgt in agrarisch gebied. Soms komt de beheerder daarbij in actie om de natuur daarbij een handje te helpen: er wordt een dijk doorgestoken, een stuk grond wordt afgegraven, in verstuiving gebracht of er wordt een productiebos gekapt. Na zo'n eenmalige ingreep kan de natuur zich onder invloed van wind, water en andere natuurlijke processen zoveel mogelijk spontaan ontwikkelen en herstellen.
Onder de huidige milieuomstandigheden valt het niet mee om het natuurgebied na zo'n ingreep voedselarm te maken of te houden. Daarom wordt het terugbrengen naar de oorspronkelijke situatie (door eenmalige ingrepen als plaggen of afgraven) meestal gevolgd door regulier onderhoud. Dit gebeurt dan door het gebied bijvoorbeeld jaarlijks te maaien of te laten begrazen met vee.

Streefbeelden

Om te bepalen hoe de natuur zich zal ontwikkelen en wat daarvoor moet gebeuren, wordt eerst een beschrijving gemaakt die aangeeft hoe het gebied er onder de huidige klimatologische omstandigheden van nature uit ziet. Dit heet een streefbeeld. Zo'n beeld bestaat dus uit een beschrijving van het toekomstige landschap: hoe ziet dat er uit en welke soorten planten en dieren komen er dan voor. Vaak wordt er van zo'n beeld door een kunstenaar een impressie geschilderd, waarop het gewenste landschap in de toekomst letterlijk staat afgebeeld.
Wetenschappelijk wordt het streefbeeld opgebouwd uit beschrijvingen van vroeger, uit voorbeelden van andere vergelijkbare gebieden en uit gegevens van de huidige situatie. Hiervoor is veel veldbiologische en ecologische kennis nodig. Voordat er een ingreep plaats vindt, moet duidelijk zijn hoe de relaties van de (toekomstig) voorkomende dieren en planten onderling en die met hun omgeving zijn.

Doel van Natuurontwikkeling

• Vergroten van de oppervlakte natuurgebied in Nederland
• Tegengaan van versnippering van natuurgebieden door ontwikkelen van verbindingszones
• Creëren van natuurgebieden die zichzelf kunnen reguleren, waardoor menselijk ingrijpen tot een minimum beperkt kan worden
• Terugbrengen van natuurwaarden in bestaande, verarmde natuurgebieden

Regeneratie/optimalisatie

In plaats van natuurontwikkeling wordt er in de literatuur ook wel gesproken over regeneratie of optimalisatie. Met regeneratie wordt het herstel van de vroegere situatie bedoeld. Bij optimalisatie wordt het gebruik van een natuurgebied voor bepaalde doeleinden (bijvoorbeeld drinkwaterwinning) zo goed mogelijk gecombineerd met de natuurlijke staat.

Maatregelen voor natuurontwikkeling

Nieuwenatuur.nl

Deze site vertelt u over nieuwe natuurgebieden langs de kust van Nederland: De Kerf bij Schoorl als experiment en regeneratie Meijendel als grootschalig voorbeeld van nieuwe natuur nadat waterwinning werd stopgezet. www.nieuwenatuur.nl

Deze rubriek is tot stand gekomen door een bijdrage van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit