Regio


Duin- en Bollenstreek



Ten noorden van de Oude Rijnmond en Leiden liggen brede zandruggen met bollenvelden, afgewisseld door stroken weiland en afgeschermd door uitgestrekte duinen. Gedurende de bloei van de bloembollen is deze streek één van de meest kleurrijke ter wereld. Na de krokussen begint eind maart een overweldigende bloei van tulpen, narcissen en hyacinten die tot in mei doorloopt. In de nazomer zorgen gladiolen, dahlia's en herfstbloemen voor een tweede attractie. Helaas wordt het ooit zo open landschap steeds meer bepaald door nieuwe woonwijken. Noordwijk aan Zee is een van 's lands meest populaire badplaatsen geworden.

Voor meer algemene informatie: pagina Zuid-Hollandse kust

Natuur en Landschap

Duinlandschap
Katwijk, Noordwijk en Noordwijkerhout zijn alle ontstaan als duindorpen. De badplaatsen zijn nog altijd omgeven door duingebieden. Van de in de late middeleeuwen ontstane Jonge duinen zijn nog grote delen over:
Amsterdamse Waterleidingduinen (3400 ha): uitgestrekt en zeer afwisselend open duingebied met in het noordelijk deel bossen en een drinkwaterwingebied en in het zuidwesten een spectaculair natuurherstelproject met stuifduinen. Geen fietsen, geen honden. Toegangskaart vereist.
Noordwijk Noordduinen (600 ha): open duinlandschap met enige restanten van een oude dennenaanplant; in het zuiden markeert een stuifduingebied een succesvol natuurherstelproject. Toegankelijk op wandel- en fietspaden (o.a. Noordwijk-Zandvoort). Gratis toegang.
Coepelduynen (135 ha): smal maar fraai open duingebied, ooit aan de landzijde afgegraven voor de bollenteelt. Omdat hier de Rijn in zee uitmondde ontstonden hier pas duinen toen de Rijn verzandde tijdens de vorming van de Jonge Duinen, zo'n 900 jaar geleden. Van het terrein is alleen het noordelijk deel toegankelijk, maar de rest is goed te overzien vanaf het wandel- en fietspad Noordwijk-Katwijk. Overigens gratis toegang, maar verboden voor honden.

Strandwalbossen
De Duin- en Bollenstreek is ontstaan als onderdeel van het strandwallengebied waarop zich eerst de Oude duinen ontwikkelden (5000-2000 jaar geleden). Slechts enkele delen daarvan zijn bewaard gebleven, hieronder enkele toegankelijke gebieden:
Nieuw-Leeuwenhorst (38 ha): in 1884 gesticht landgoed op een oude strandwal; het deel ten O van de Gooweg is vrij toegankelijk; voor het deel ten W van de Gooweg is een jaarkaart nodig (ZHL, ook gratis verkrijgbaar voor inwoners van Noordwijk en Noordwijkerhout). Gooweg, Noordwijkerhout (ten zuiden van het Conferentiecentrum).
Leeuwenhorst (98 ha): historisch landgoed op de overgang van een oude strandwal (Gooweg) en graslanden, bollenvelden en hakhoutbosjes. Het gedeelte Klein Leeuwenhorst (landhuis) is gesloten, maar het gedeelte Oud Leeuwenhorst is vrij toegankelijk op paden. Gooweg (oostzijde), richting Noordwijkerhout.
Huys te Warmont (22 ha): landgoedbos, toegankelijk op wandelpaden, het huis is privé. Toegangskaarten te koop bij de hoofdingang (ZHL). Herenweg 139.
Wassergeest (53 ha): landgoed met o.m. vochtig bos op een voormalige strandvlakte. Lisse.

Cultuurlandschappen
Bloembollenvelden bedekken vrijwel alle strandwallen en ook afgegraven duinterreinen (zie de kaart). De kweek van tulpen begon al in de 17e eeuw, vooral op de geëgaliseerde strandwallen of "geesten" (letterlijk: "zandgronden") bij Haarlem en Overveen. De geesten bleken ideale omstandigheden te bieden voor de kweek van tulpen, narcissen en hyacinten. De beste tijd om de bollenvelden te zien is van eind maart tot begin mei. Sinds 1980 zijn ook steeds meer weilanden omgetoverd in bollengrond, omdat die winstgevender is. Het zand uit de ondergrond wordt hierbij naar boven gehaald (zgn. omspuiting).
Graslanden: aan de ligging hiervan is traditioneel te zien waar ooit de moerassige strandvlakten lagen - de langgerekte groene laagten tussen de strandwallen. Door de omspuitingen verdwijnt het historische patroon in het landschap in snel tempo. Ook woning- en kassenbouw en allerlei andere activiteiten vormen een steeds grotere aanslag op het open landschap. Zo hebben al diverse polders vrijwel al hun graslanden verloren. Niettemin kent de streek nog een aantal waardevolle graslanden met een rijke vogelstand, bijv.:
Vosse- en Weerlanerpolder (ten N van Hillegom): rijk aan broedende eenden.
Elsbroekerpolder bij Hillegom en Graslanden tussen Hillegom en Bennebroek: o.m. rijk aan Grutto's en Tureluur.
Hoogewegpolder: rijk aan talloze weidevogels, eenden en doortrekkers.

Flora & Fauna
Vooral de duinen hebben een rijke flora en fauna en bieden mogelijkheden om konijnen of vossen te zien. De meest bekende zangvogel in de Bollenstreek is de Veldleeuwerik die in voorjaar en zomer in bijna de hele streek te horen is. In de graslanden zijn hazen te zien (in de winter ook boeren die daarop jagen…) en tijdens voorjaar en zomer vooral veel weidevogels (zoals kievit, grutto, tureluur, scholekster) en eenden. In Warmond staat tegenover het gemeentehuis een ooievaarsnest dat elk voorjaar wordt bewoond. Tijdens de vogeltrek kunnen veel vogels worden waargenomen vanaf een kunstmatige heuvel ten noorden van de Uitwaterende Sluizen van Katwijk aan Zee (de vml. vuilstort).

Natuurbeheer
De provincie heeft zich het lot van de verdwijnende graslanden in de Bollenstreek aangetrokken. In 1992 kwamen Gedeputeerde Staten met het Beheersplan Bollenstreek, waarin aan sommige gebieden de status van toekomstig reservaatgebied werd toebedeeld en anderen die van beheersgebied. Aantasting van deze gebieden moet worden gecompenseerd door natuurherstel. Het Pact van Teijlingen (1996) en het Landschapsbeleidplan Duin- en Bollenstreek weren deze bepalingen verder uit. Helaas gaat de aantasting van de niet-beschermde graslanden onverminderd verder.

Bezoekerscentra
Oranjekom: informatie over de Amsterdamse Waterleidingduinen en het beheer door Gemeentewaterleidingen. Nabij ingang Oase, 1e Leyweg 4, 2114 BH Vogelenzang. Geopend: di-do 9:30-16u, za-zo 9-17u. Tel. 023 5233595.
Jan Verwey Natuurcentrum: tijdelijk onderkomen in de 'Witte Mavo', Duinweg, Noordwijk.