Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen

Een uitgestrekt landschap met duinen, bossen en weiden scheidt Den Haag van de zuidelijke Rijnoever, waar Katwijk, Valkenburg, Oegstgeest en Leiden vrijwel aan elkaar zijn vastgegroeid. Leiden en Den Haag behoren tot de top-tien van de Nederlandse cultuursteden door hun rijkdom aan historische monumenten en musea. Het tweelingdorp Katwijk heeft een geleidelijke ontwikkeling ondergaan van traditioneel vissersdorp tot rustige familiebadplaats, een groot contrast met Nederlands drukste badplaats Scheveningen.

Natuur en landschap

Duinlandschap
De regio heeft een reeks belangrijke duingebieden (Jonge Duinlandschap):
Berkheide-Ganzenhoek (1000 ha): gevarieerd open duinlandschap, met veel opgaand struweel, kwetsbare mos- en korstmoshellingen en een flink aantal meren voor de drinkwaterwinning. Sinds 1976 wordt het gebied grondig onderzocht door de Werkgroep Berkheide; deze heeft vastgesteld dat Berkheide een uiterst rijke flora herbergt (meer dan 500 plantensoorten), een rijke avifauna (meer dan 100 broedende soorten) en ook veel andere diersoorten. Het gebied is beschermd als Staatsnatuurmonument, onderdeel van het gebied Hollands Duin. Grotendeels vrij toegankelijk voor wandelaars. Plattegrond verkrijgbaar bij de VVV en bij Staatsbosbeheer.
Pan van Persijn (43 ha, plaatselijk Panbos genoemd): fraai en afwisselend bebost binnenduin met hertenkamp, eenden- en ganzenvijvers, diverse speelweiden en een theehuis; het is eigenlijk het oostelijke gedeelte van Berkheide. Toegankelijk voor wandelaars, dagelijks geopend, toegangskaart verkrijgbaar aan de ingang, Katwijkseweg. Buslijn 90 (Noordwijk-Katwijk-Wassenaar-Den Haag).
Meijendel (2000 ha): zeer afwisselend duingebied met opgaande bossen, dichte struwelen, grasvlakten, kwetsbare kruiden-, mos- en korstmoshellingen, stuifduinen, natte duinvalleien en meren; de laatste staan ten dienste van de drinkwatervoorziening van Den Haag en omstreken. De Waalsdorpervlakte, de centrale vallei Meijendel en de Stadsrand Den Haag zijn vrij toegankelijk; overige delen beperkt toegankelijk.
Westduinpark (250 ha): wordt meer beheerd als park dan als duin. Vrij toegankelijk. Den Haag.

Strandwalbossen
Het kustlandschap is voor een groot gedeelte bepaald door de vorming van strandwallen met Oude Duinen, 5000-2000 jaar geleden. De bossen van de Oude Duinen zijn in de 13e eeuw verrijkt met vele kleine kastelen, waarvan sommige verloren gingen. Dit verlies werd vanaf de 17e eeuw gecompenseerd door de bouw van een groot aantal landgoederen met allerlei soorten tuinen en parken. De meest interessante zijn:
Scheveningse Bosjes - Nieuwe Scheveningse Bosjes (tezamen 113 ha): parkachtige restanten van de duinen tussen Scheveningen en Den Haag. Vrij toegankelijk.
Haagse Bos (48 ha): groene long, die de Haagse binnenstad verbindt met de landgoederen van Wassenaar. Vrij toegankelijk. Den Haag.
Rust en Vreugd (43 ha): landgoed met speelplaats, vrij toegankelijk voor wandelaars. Wassenaar.
De Horsten: ca. 500 ha groot kroondomein, bestaande uit bossen, weiden en de landgoederen Ter Horst, Raaphorst, Eikenhorst. Prachtig wandelgebied met veel bos en de bekende Seringenberg. Grotendeels toegankelijk voor wandelaars, toegangskaart te koop bij de hoofdingang. Open: april - aug dagelijks, sept - maart, di-zo. Papeweg 36, Wassenaar en Horstlaan, Voorschoten. Info: tel. 071 561457.

Cultuurlandschappen
Bollenvelden
Alleen in het noorden van de regio zijn delen van de Oude Duinen afgegraven voor de bloembollenkweek. De beste plaats om bloeiende bollenvelden te zien is in de Bollenstreek, ten noorden van Leiden.
Weilanden
Tijdens het ontstaan van het Oude Duinlandschap werden de duinenrijen gescheiden door strandvlakten. In deze laagvlakten ontwikkelden zich moerassen die geleidelijk door de mens werden omgevormd tot weiden, die tegenwoordig vooral door koeien en schapen begraasd worden. Sommige van deze weiden zijn beschermd vanwege hun natuurlijke en landschappelijke waarden.
Vlietland-Starrevaart: door zandwinning totstandgekomen natuur- en recreatiegebied met diverse interessante natuurterreinen die rijk zijn aan vogels. Voorschoten - Leidschendam, tussen de Vliet en Rijksweg A4. Vogelwerkgroep Vlietland

Flora & fauna
De regio is rijk aan planten en dieren. De vogels zijn het meest opvallend, maar in de duinen kan men ook konijnen en vossen tegenkomen. Hazen kunnen gezien worden op de weilanden en in voorjaar en zomer zijn daar ook veel weidevogels (zoals Kievit, Grutto, Tureluur, Scholekster) en vele eenden.

Natuurbeheer
Na een lange periode waarin de duinen voor een groot deel zeer intensief werden gebruikt voor de drinkwatervoorziening is Dunea www.dunea.nl al een aantal jaren bezig met de uitvoering van natuurherstelprojecten, w.o. in De Klip (ten zuiden van Rijksdorp) en in zuidelijk Berkheide.

Bezoekerscentrum
Bezoekerscentrum Meijendel: wisselende exposities over het duingebied, ingericht door Dunea. Achter het centrum ligt de Duintuin met tal van inheemse duinplanten. Het centrum organiseert diverse wandelroutes en excursies. Geopend: apr - okt, 10-16 u; nov - mrt, zo-do, 10-16 u. Meijendelseweg 40, Wassenaar, tel. 070 5117276.