Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Dokkum is de noordelijkste stad van Nederland en maakt deel uit van de gemeente Dongeradeel. Deze gemeente beslaat het gebied van Dokkum naar het noorden tot aan de Waddenzee (van Holwerd tot Anjum) en in het oosten tot aan het Lauwersmeer (van Anjum tot Engwierum). Het historische, beknopte en goed onderhouden centrum van Dokkum is nog goed herkenbaar als vestingstadje gelegen op terpen. Verder is Dokkum vooral bekend van de moord op Bonifatius (754) en de Elfstedentocht. Het is een toeristisch aantrekkelijk plaatsje ook nog vanwege de goede toeristische voorzieningen en de mooie omgeving. De dorpen uit de gemeente zijn veelal oudere terpdorpen, waarvan enkele met een prachtig geheel bewaarde dorpsterp, en waar vele middeleeuwse kerken bewaard zijn gebleven. Wierum en Moddergat-Paessens zijn van oorsprong vissersdorpen en dat zijn ze nog steeds.

Aantal inwoners: 25.085 (2009) in gemeente Dongeradeel. Ca. de helft hiervan woont in Dokkum.

Gezocht: voor deze pagina zijn wij op zoek naar een paginasponsor. Iets voor u?

Streek: Voor informatie over de streek, zie de pagina Friese Kust.

Natuur en landschap

Zee en kustlijn
De gemeente Dongeradeel grenst zoals eerder genoemd in het noorden aan de Waddenzee.

Lauwersmeer (4617 ha, waarvan ca. 2000 ha water): Nationaal Park in oprichting. Vroeger de Lauwerszee, maar in 1969 afgesloten van de Waddenzee. Het bestaat uit gras- en rietlanden, moerasbos, spontaan opgekomen loofbos en water. Vooral de graslanden hebben een rijke flora (bijv. orchideeën, parnassia) en zijn belangrijk als broedgebied voor steltlopers (met name kemphaan) en rustgebied voor trekvogels en wintergasten (eenden, kleine zwanen, ganzen). Een deel van de graslanden wordt begraasd door Schotse hooglanders en konikpaarden. Vooral vanuit de gebieden met recreatieve voorzieningen lopen wandel- en fietspaden om het gebied te bezichtigen. Enkele andere vogels die gesignaleerd zijn: zeearend, roerdomp, baardmannetje. Op de site www.lauwersmeer.com staat veel informatie met foto's over vogels die gesignaleerd zijn. Een groot deel van het gebied is gratis toegankelijk.
Peazemerlannen (480 ha): vml. landaanwinningsgebied bij Paessens-Moddergat waarvan een groot deel zich heeft ontwikkeld tot kwelder als gevolg van een doorbraak van de zomerdijk in 1973; belangrijk voor vogels, w.o. sterns, kluten, eenden en ganzen. Niet opengesteld, maar goed te overzien vanaf de zomerdijken.
Bantpolder (113 ha): ten noorden van Anjum aan de Waddenkust. Grenzend aan het Lauwersmeer. Binnendijkse graslanden met slenken. Er groeien zoutminnende planten o.a. Engels gras en aardbeiklaver. Er overwintert ieder jaar een enorm aantal brandganzen (tot c.a. 15.000) en in het voorjaar zijn er rotganzen, scholeksters, grutto's en kieviten.
Bochtjesplaat (49 ha): aan de westkant grenzend aan het Lauwersmeer ter hoogte van Ezumazijl, door kade omgeven oeverland in beheer van Natuurmonumenten waar vooral weidevogels en brandganzen te vinden zijn. Ezumakeeg, dat ook deel uitmaakt van het Lauwersmeer ligt ook bij Ezumazijl. Ezumakeeg is buitendijks vogelgebied dat veel verschillende soorten trekt w.o. kemphanen.
de Kolken (141 ha): Open grasland met eendenkooien, kooibossen met Essen, en andere graslanden. In de holle bomen nestelen o.a. holenduiven en bergeenden. Verder zijn er reigers, roeken, ganzen, eenden en diverse steltlopers. Ligging tussen Anjum en Ee.
Dongeradeel (141 ha): door de hele gemeente verspreid liggende dorpsbosjes, oude drinkpoelen voor vee, de Jouswierpolder (75 ha) , een eendenkooi (Ternaard, alleen te bezichtigen met excursies). De gemeente Dongeradeel neemt in samenwerking met o.m. Staatsbosbeheer de aanwezige dorpsbossen onder handen omdat ze klachten kreeg over vernieling en verwaarlozing. Doel is de natuurwaarden en daarmee de waarde voor recreatie weer te verbeteren. Ze zijn het hele jaar door vrij toegankelijk. De Jouswierpolder bestaat uit grasland met deels brak- en zoutminnende planten zoals zeekraal, zeeaster, kweldergras en Engels gras. 's Winters zijn er veel kolganzen en grauwe ganzen. In het voorjaar broeden er veel weidevogels. Uitgezonderd in dit broedseizoen is het gebied toegankelijk.

Parken
Op é Terp: tuin bij landelijk gelegen Kop-Hals-Romp boerderij aan rand van terp. Rosarium, fruithofje en borders in cottagestijl. Foudgummerweg 3, Bornwird, tel 0519 294514.

Cultuurlandschappen
De gemeente maakt deel uit van het Friese kleigebied met z'n open landschap, terpen, boerderijen, zadeldaktorens en een steeds doorlopende waddendijk. Dongeradeel is een gedeelte dat rijk was aan kloosters en bijbehorende kerken die van oudsher op terpen zijn gebouwd. Dit om zich te beschermen tegen het veel opkomende water. Hoewel er i.h.a. in het kleigebied veel terpen zijn afgegraven voor de humusrijke grond, zijn er in deze gemeente enkele dorpsterpen en ook kerkterpen uitstekend bewaard gebleven. Veel middeleeuwse kerken zijn ook goed bewaard gebleven. In het grootste deel van de gemeente is de klei zwaar en is er grasland en veeteelt. In het noordelijke deel is lichtere klei met meer zand waardoor er al langere tijd bouwland en tuinbouw is. Nes bijvoorbeeld is een tuinbouwdorp. Vrijwel direct ten zuiden van Dokkum begint een heel ander cultuurgebied met zandgronden en meer besloten landbouwgronden (de Friese Wouden). Weilanden worden hier omsingeld door elzensingels, houtwallen en bosjes. Deze werden oorspronkelijk gebruikt om vee en wild bij akkerbouw vandaan te houden. Er zijn i.p.v. weidevogels zoals die in het open kleigebied te vinden zijn, vogelsoorten te vinden die van deze afwisseling houden. Vooral in rustige stukken zijn bijvoorbeeld tuinfluiter, braamsluiper, spotvogel, boomvalk, torenvalk en ransuil te vinden.

Natuurcentra
Duurzaamheidscentrum Lauwersoog: een nieuw initiatieven, om op de Haven van Lauwersoog een groot
publiekscentrum op te zetten, www.duurzaamheidscentrum.nl
Anjum, Fugelpits Lauwersmar, vogelopvangcentrum voor zieke vogels NoordNederland. Momenteel gesloten maar men hoopt nog najaar 2002 te heropenen op een andere lokatie. Voor inlichtingen of financiële hulp: tel 0519 321591 (ma t/m za).
Natuurmuseum Dokkum: natuur in NO-Friesland. Kleine Oosterstraat 12, Dokkum. Tel. 0519 297318. Grote overdekte kijkhut, wisselende exposities, informatie over vogels en zoogdieren in de streek en excursies i.s.m. IVN. Kleine Oosterstraat 12, tel 0519 297318.