Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Cultureel Erfgoed

Kust

Streek

Natuur

Cultuur

Fun

Historische plaatsen. Vanwege de dominante positie van de stad Groningen hebben zich in het Noord-Groningse kustgebied geen andere grote steden ontwikkeld, maar er is een aantal interessante kleinere plaatsen:
Oudeschans: langs de toen nog veel grotere Dollard werd in de 16e eeuw een vesting (schans) gebouwd die in de Tachtigjarige Oorlog een belangrijke garnizoensplaats werd; na de inpoldering van een stukje Dollard in 1605 werd een nieuwe schans gebouwd. De wallen en bastions van de zevenpuntige vesting Oudeschans zijn onlangs gerestaureerd. Interessant is het Vestingmuseum Oudeschans (thema's: Grensland schansenland, de Vesting Oude of Bellingwolderschans en archeologische vondsten in Oudeschans). Molenweg 6, Oudeschans. Tel. 0597 655252). Bereikbaar per Treintaxi vanaf station Winschoten.
Nieuweschans: aanvankelijk aangeduid als Langakkerschans, diende deze nieuwe vesting vanaf 1628 ter bewaking van de grens met Duitsland. Net als de zuidelijker vesting Boertange werd het vestinggarnizoen in 1870 opgeheven. Interessant zijn nog de garnizoenskerk (Molenstraat), de Hoofdwacht (Voorstraat 30), het Gouvernementshuis (Voorstraat 21-22), de Synagoge (Achterweg) en het Vestingmuseum (1e Kanonnierstraat 2, Nieuweschans, tel. 0597 522020/522247). Bereikbaar via station Nieuweschans.
Termunten: waar het riviertje de Oude Ae uitmondde in de Eems-Dollard is in de 15e eeuw Termunten ontstaan, op een wierde die wellicht al eerder bestond. In 1724 werd in de Oude Ae een sluis (zijl) gebouwd, waar zich de mooie vissersplaats Termunterzijl ontwikkelde; inmiddels is dit een vooral gericht op de recreatievaart en rondvaarten. Interessant in deze haven is de Boog van Ziel, een stenen brug uit 1725. Aan het eind van de Dollard, bij de Duitse grens, bevindt zich het indrukwekkende sluizencomplex van Nieuwe Statenzijl.
Verder bevindt zich bij dit dorp het gemaal Rozema, één van de grootste en modernste van Nederland. Voor meer informatie over dit gemaal dat Groningen en Drenthe beschermt: www.gemaalrozema.nl Het gemaal is op afspraak te bezoeken. Geïnteresseerden kunnen mailen naar: s.kuiper@hunzeenaas.nl of bellen naar: 0598 – 69 38 00.
Delfzijl: ontstaan als de plaats langs de Delf (nu Damsterdiep, richting Appingedam) waar in de 13e eeuw een drietal sluizen is gebouwd. De haven kreeg na 1950 een sterke impuls door de zoutexport, de gaswinning en de bouw van de Eemshaven (iets noordelijker). Interessant voor een bezoek is het AquariOm, dat o.m. een zeemuseum, een zeeaquarium (Noordzee), geologische collecties, schelpenverzameling en een Delfzijls hunebed omvat. Kustweg 15 / Zeebadweg, Delfzijl. Tel. 0596 612318, www.AquariOm.nl
Appingedam: Middeleeuwse havenstad van waaruit handel gedreven werd met de Rijnsteden en de Oostzee. Via de sluizen van Delfzijl en de Delf ('gegraven water", nu het Damsterdiep) kwamen de zeeschepen tot aan de haven (die nu vooral jachthaven is). De historische stad is bijzonder interessant door vele honderden monumentale gebouwen zoals de Nicolaikerk (oorspronkelijk uit ca. 1225), het Raadhuis (uit 1630, Wijkstraat 36), de 'hangende keukens' aan de gevels van de woningen langs het Damsterdiep en het Museum Stad Appingedam. Vlak ten W van de stad ligt de 19e eeuwse borg Ekenstein met wandelpark, educatief centrum, speeltuin, kinderboerderij en diverse andere voorzieningen (Alberdaweg 70, tel. 0596 628528/629558.
Warffum: het meest interessante van dit oude dorp is het Openluchtmuseum Het Hoogeland: diverse monumentale huizen en historische collecties. Schoolstraat 2, Warffum (lopen vanaf station Warffum). Tel. 0595 422233, www.lauwersland.net/hoogeland. De Pastorie (Pastorieweg 24) is interessant omdat die bestaat uit het oudste stenen huis van Groningen, nl. uit de 13e eeuw.
Winsum: één van de meest pittoreske dorpen van Groningen dat al in de 10e eeuw is ontstaan, met haventje langs het Winsumerdiep. Uitstekend met de trein bereikbaar vanuit Groningen. Op 6 km ten W van Winsum ligt Ezinge, waar de oudste Groningse wierde (terp) is gevonden - en onderzocht. De vondsten uit de wierde zijn ondergebracht in Museum Wierdenland (Torenstraat 12, Ezinge (busverbinding vanaf station Winsum of station Groningen). Tel. 0594 621524, www.wierdenland.nl. Even buiten Ezinge staat de Allersmaborg, waarvan een wandeling rond de singels mogelijk is.
Pieterburen: in de 15e eeuw ontstaan als wierde (terpdorp) op een hoge oeverwal die ooit de noordrand van de kwelders vormde; interessant is de 15e eeuwse gotische kerk. Het iets westelijker gelegen Kloosterburen dateert eveneens uit de 15e eeuw; hier stonden destijds twee kloosters.
Zoutkamp: vissersplaats die zich heeft ontwikkeld uit een fort (1580) aan de monding van het oude Reitdiep. De oude vissershaven ligt aan de voet van de vml. zeedijk.
Visserijmuseum: gevestigd in een historisch rijksbetonningspand. Geschiedenis van de garnalen- en schelpenvisserij. Reitdiepskade 11, Zoutkamp. Tel. 0595 401957 (VVV). Bus vanaf Station Winsum.
Groningen: hoofdstad van de provincie, in de 11e eeuw ontstaan langs de 'groene' beek Grono op het noordelijke uiteinde van de Hondsrug, tussen het brede Hunzedal en de Drentse A. Helaas is veel van de historische stad tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan, maar heel wat is ook bewaard gebleven en gerestaureerd. Bijzonder interessant zijn o.m. een aantal historische gebouwen rond de Grote Markt: de overwegend 15e eeuwse Martinikerk en de aangrenzende 17e eeuwse Martinitoren (97 m hoog, te beklimmen), het Prinsenhof (Martinikerkhof), het 17e eeuwse Goudkantoor en het classicistische Stadhuis (1810); iets ten ZW daarvan liggen o.m. de 15e eeuwse barokke A-kerk en de Korenbeurs (1865); er is ook een groot aantal fraaie hofjes. Speciale vermelding verdient:
Noordelijk Scheepvaartmuseum: één van de meest uitgebreide maritieme musea van ons land; geschiedenis van de Noord-Nederlandse scheepvaart, van de veenkanalen tot en met de Indiëvaart. Brugstraat 24, Groningen. Tel. 050 3122202.
Slochteren: dit historische dorp heeft véél meer te bieden dan aardgaswinning, w.o. diverse musea. Interessant is Boerderijmuseum Duurswold, gevestigd in een boerderij uit 1893 (Hoofdweg 271, Slochteren Tel. 0598 421573. Ronduit indrukwekkend is de Fraeylemaborg, een typisch Gronings landhuis, omgeven door een groot park in Engelse landschapsstijl; het was in de Middeleeuwen een versterkt huis dat in de 17e eeuw zijn bloeitijd beleefde en 18e en 19e eeuwse stijlkamers heeft (Hoofdweg 30, tel. 0598 421568, www.borgen.nl/fraeylemaborg). Busverbinding met station Groningen.
Winschoten: één van de drie Groningse steden. Interessant zijn de 15e eeuwse vrijstaande kerktoren in de stad zelf en daarbuiten het Stoomgemaal Winschoten, een museum over de waterstaatkundige geschiedenis van Oost-Groningen, met een stoommachine uit 1900. Oostereinde 4, Winschoten (bus of treintaxi vanaf station Winschoten). Tel. 0597 425070.

Monumenten en musea
De provincie Groningen telt meer dan 50 molens (w.o. veel korenmolens) en een nog veel groter aantal monumentale herenboerderijen. Hierbij een selectie van musea vanuit het oogpunt van streekcultuur:
Menkemaborg: wellicht de fraaiste en best bewaarde borg (Gronings landhuis); door gracht omgeven kasteelcomplex met drie woonhuizen, de oudste uit de 15e eeuw; toont het leven van de Groningse adel in de 17e en 18e eeuw. Menkemaweg 2, Uithuizen (lopen vanaf station Uithuizen). Tel. 0595 431970, www.menkemaborg.nl
Borg Verhildersum: typisch Gronings landhuis met 19e eeuwse inrichting. Wierde 40, Leens (bus vanaf station Winsum). Tel. 0595 571430, www.borgen.nl
Abel Tasman Kabinet: reizen en zeekaarten van de ontdekker van Tasmanië en Nieuw-Zeeland. Vrije toegang. Dorpshuis Het Kompas, Kompasstraat 1, Lutjegast (bus vanaf station Groningen). Tel. 0594 695795/613032, www.abeltasman.org
Kostuummuseum/De Gouden Leeuw: traditionele kleding uit Groningen, Friesland en Drente, met stijlkamer en stijlkeuken. Langestraat 48, Noordhorn (lopen vanaf station Zuidhorn). Tel. 0594 503804.
Museumbakkerij Mendels: de plattelandsbakkerij van rond 1800. Kerkstraat 3, Middelstum (bus vanaf station Groningen). Tel. 0595 551248.
Noordstar: historische stellingmolen, gebouwd als koren- en pelmolen en volledig gerestaureerd; nog regelmatig in bedrijf. Te bezoeken op afspraak. Molenlaan 8, Noordbroek (bus vanaf station Zuidbroek). Tel. 0598 453594/0597 591931.
Museum-Gemaal De Hoogte: stoomgemaal uit 1892; ook tentoonstelling over de geschiedenis van NO-Nederland. Toegang: vrijwillige bijdrage. De Streep 19, Nieuwolda (treintaxi vanaf station Delfzijl; of bus vanaf station Winschoten). Tel. 0596 542777.
Museum Slag bij Heiligerlee: uitbeelding van deze veldslag (1568) en het leven in deze periode. Provincialeweg 55, Heiligerlee (bus of treintaxi vanaf station Winschoten). Tel. 0597 418199.