Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Cultureel Erfgoed

	monumentaal gebouw
	museum gevestigd in monumentaal gebouw
	museum

Kust

Streek

Natuur

Cultuur

Fun

De historische binnenstad heeft meer dan 1000 rijksmonumenten, vooral uit de 16e en 17e eeuw.
De Stoop: Wipwatermolen, waarschijnlijk uit het tweede kwartaal van de 17e eeuw. De wieken hebben een spanwijdte van 20.6 m. Oorspronkelijk bemaalde hij de ca 205 ha grote Schoterveenpolder en loosde via een lange voorboezem op het Noorder Spaarne. In 1922 werd de molen buiten bedrijf gesteld en overgenomen door de gemeente Haarlem. Heussensstraat.
Droste Fabriek: Uit 1890. Het gebouw heeft een gewapend betonskelet, dat nodig was om de zware machines te kunnen huisvesten. Het fabriekscomplex is door de jaren heen steeds verder uitgebreid en groeide met het bedrijf mee. Droste ontwikkelde zich tot een merk van wereldfaam, vooral bekend van de cacao en chocola. Het merk was goed herkenbaar dankzij de beeltenis van de Droste verpleegster. In de Buitengevel van de fabriek is een tegeltableau van de verpleegster nog steeds te zien. De ligging van de fabriek was voor de aanvoer van goederen zeer gunstig: aan het Spaarne en nabij het spoorwegstation. Het complex is nog steeds in gebruik als chocoladefabriek. Er zijn plannen in ontwikkeling waarbij het monument geschikt zal worden gemaakt voor horeca en woningen. Harmenjansweg 129.
De Olyphant: Twee monumentale panden met authentieke trapgevels, gebouwd omstreeks 1630. Sinds ca 1530 was hierachter al een bierbrouwerij 'De Olyphant' gevestigd, die tot 1688 actief was. De trapgevels van de twee panden zijn in de stijl van Hollandse renaissance gebouwd en zijn rijkelijk voorzien van natuursteen. De gevels zijn 'op vlucht' dat wil zeggen iets voorover hellend gemetseld. Hierdoor staat de gevel ongeveer 1 cm per opgaande meter naar voren. Aan de panden zijn duidelijk stijlen uit de 17e, 18e, 19e eeuwse architectuur zichtbaar. De panden zijn op initiatief van de eigenaar, de Vereniging Hendrick de Keyser, gerestaureerd. Thans zijn er appartementen en kantoren gevestigd. Korte Spaarne 23-25.
Teylers Museum: Uit de nalatenschap van de vermogende lakenkoopman en zijdefabrikant Pieter Teyler van de Hulst (1702-1778) is het oudste museum van Nederland gesticht. In 1778 werd de eerste aanzet gegeven naar een ontwerp van de archiktekt Leendert Viervant. In 1878-1881 werd het museum vergroot en aan het Spaarne van een nieuwe voorgevel voorzien. Expositie van tekeningen en prenten, natuurkundige instrumenten, fossielen en mineralen, penningen en munten. Natuurhistorische bibliotheek aanwezig. Open: di-za 10-17u. Spaarne 16, tel. 023-5319010, www.teylersmuseum.nl
Grote of St Bavokerk: Laat-gotische kruisbasiliek gewijd aan St. Bavo. Eerst stond hier een kleinere kerk die omstreeks 1370 door brand werd beschadigd. Het nieuwe koor, met een uitzonderlijke lengte van 45 m, werd tegen 1400 voltooid. Het transept (het gedeelte in baksteen) en schip volgden in 1445-1500 onder leiding van meester Evert Spoorwater. Nadat het transept was verhoogd (het gedeelte in natuursteen) werd in 1502 met de bouw van een stenen zogenaamde vieringstoren begonnen in het midden van de kerk. Spoedig bleek het gewicht van zo'n stenen toren te groot voor het kerkgebouw zelf en is daarom in 1514-1517 weer afgebroken. Daarna werd een houten, met lood omklede toren gebouwd, onder leiding van Jacob Symonszoon van Edam. In 1662 werd in deze 80 m hoge toren een carillon van Francois Hemony aangebracht. Open: ma-za 10-16u. Oude Groenmarkt 23, tel. 023-5324399, www.grotekerk.nl
De Waag: Uit 1597, ontworpen door stadsarchitekt Lieven de Key. De natuurstenen gevel is vrij zeldzaam in Holland. Ideaal gelegen langs het Spaarne waar de schepen konden lossen. Op de begane grond in De Waag bevond zich de waaghal. Afhankelijk van het soort en gewicht van de goederen werd door het stadsbestuur belasting geheven. Deze functie is vervuld tot 1915. Damstraat 29, hoek Spaarne.
Corrie Ten Boomhuis: Corrie ten Boom en haar familie boden tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarvoor onderdak aan joden en andere vluchtelingen in dit 15de eeuwse huis met karakteristieke klokgevel. Foto's en documenten. Open: no-mrt za 11-15u, april t/m okt di-za 13-15.30u. Goede Vrijdag, 31 december 11-15u, feestdagen gesloten. Barteljorisstraat 19, tel. 023-5310823, www.corrietenboom.com
Vleeshal: Uit begin 17e eeuw. De stad had behoefte aan een Vleeshal omdat de stadsbevolking toenam, en daarmee de vraag naar vlees. Het toenmalige stadbestuur wilde een rijk gedecoreerd gebouw met de mooiste materialen. Stadsarchitekt Lieven De Key heef daarom veel natuursteen gebruikt. Het gebouw behoort tot een voorbeeld van Hollandse renaissance stijl, hetgeen zich uit in de vele opvallende ornamenten. Opvallend zijn de aangebrachte schapen- en ossenkoppen die verwijzen naar de oorspronkelijke functie van de hal. De Vleeshal is nu een dependance van het Frans Halsmuseum. In de kelder bevindt zich het archeologsch museum. Grote Markt 18.
Vishal: Ruimte voor beeldende kunst. Vastgebouwd aan de noordzijde van de Grote- of Sint Bavokerk. Grote Markt 20, tel. 023-53268, www.devishal.nl
Archeologisch Museum: Het museum bevindt zich in de sfeervolle zeventiende eeuwse gewelvenkelder van de Vleeshal aan de Grote Markt. U kunt hier twee maal per jaar een wisseltentoonstelling bekijken over archeologische vondsten. Ook is er een vaste opstelling die vooral Haarlemse bodemvondsten laat zien van de prehistorie tot gisteren. Er is een reconstructie van een stadsopgraving op ware grootte te bekijken met een beerput, een tonput en een skelet van een monnik. Open: wo-zo 13-17u. Gesloten op 1 januari en 25 december. Rondleidingen op afspraak. Grote Markt 18k (kelder vleeshal), tel. 023-5420888/5313135
Museum Kunstcentrum De Hallen: In de Vleeshal - een fraai voorbeeld van Hollandse Renaissancebouwstijl - en in de Verweyhal wisselende exposities. In de Verweyhal tevens veel werk van de Haarlemse schilder Kees Verwey. Grote Markt.
Stadhuis: Graaf Willem ll van Holland liet hier omstreeks 1250 een jachtslot bouwen, op 't Sant (de Haarlemmerstrandwal). In 1351 ging dit jachtslot door brand grotendeels verloren. Graaf Willem V schonk de overblijfselen aan de stad Haarlem. Na de herbouw werd het als stadhuis in gebruik genomen. Het oudste deel is de Gravenzaal. De twee vooruitstekende bouwdelen aan de Grote Markt zijn de grote en de kleine Vierschaar. In de kleine Vierschaar vond de rechtspraak plaats en voor de Grote Vierschaar was een schavot. Het beeld in de geveltop stelt vrouwe Justitia voor en symboliseert de rechtspraak. De stadhuistoren werd tussen 1465 en 1468 gebouwd, maar moest wegens bouwvalligheid in 1772 worden afgebroken. In 1913 is deze op initiatief van de Historische Vereniging Haerlem herbouwd. Achter het voormalige jachtslot werd omstreeks 1270 een klooster gesticht. Tijdens de Hervorming aan het eind van 16e eeuw werd het klooster aan het stadhuiscomplex toegevoegd. In de 17e eeuw onderging het stadhuiscomplex verschillende wijzigingen In de 19e eeuw werd o.a. voor de schilderijen van Frans Hals een aantal museumzalen gebouwd. Grote Markt 2.
De Hoofdwacht: Gebouwd in de 13e eeuw, één van de oudste gebouwen in Haarlem. Het was o.a. de woning van boekdrukker Mr. Jan van Zuren. Deze had van 1583 tot 1591 zitting in de Vroedschap (de gemeenteraad) van Haarlem en is van 1561 tot 1573 burgemeester geweest. In 1641 wordt het pand vermeld als 'het huys daer het vergulde Lampeth uythang, voormaels geweest zijnde het oude Raedthuys der Stadt Haerlem'. Op 17 mei 1755 werd het oude raadhuis door de gemeente Haarlem gekocht om te dienen als Hoofdwacht voor de schutterij. Sinds 1919 is de Historische Vereniging Haerlem hier gevestigd. Grote Markt 17.
Frans Halsmuseum: Een 17-eeuws gebouw, ooit het Oudemannenhuis waar Frans Hals de laatste jaren voor zijn dood (1666) doorbracht. Verzameling Haarlemse oude meesters uit de 16de-19de eeuw. Hoogtepunt vormen de acht Schutters- en Regentenstukken van Frans Hals. Verder 17de eeuwse portretten, stillevens, genrevoorstellingen en landschappen van bijvoorbeeld Adriaen van Ostade en Johannes Verspronck. Ook kunstnijverheid: meubelen, 17de eeuwse bedgordijnen, zilverwerk, 18de eeuw poppenhuis, majolica en stijlkamers. Open: maandag t/m zaterdag 11.00-17.00 uur, zon- en feestdagen 12.00-17.00 uur. Op 25 december en 1 januari gesloten. Groot Heiligland 62, tel. 023-5115775, www.franshalsmuseum.nl
Cathedrale Basiliek St. Bavo: De bouw begon in 1895 o.l.v. de architekt Jos Cuypers (zoon van de bekende Pierre Cuypers) en werd pas in 1906 in gebruik genomen. In 1928 werd de kerk gecompleteerd door de bouw van de beide westtorens. De kathedrale basiliek is een driebeukige kruisbasiliek met een kapelkrans rond het koor, een ronde koepeltoren op de kruising en de twee westtorens. Een eigentijds bouwwerk met herkenbare invloeden van de Art Nouveau, Berlage en de Amsterdamse School. Leidsevaart 146.
Schatkamer van de Kathedrale Basiliek St. Bavo/Museum voor kerkelijke kunst: Verzameling kerkelijk vaatwerk uit Noord- en Zuid-Holland, paramenten uit de 15e en 16e eeuw, 17e eeuwse schilderijen. Open: apr t/m sept ma-za 10-16u, zo 13-16u, groepen op afspraak. Leidsevaart 146 (ingang kathedraal Bisschop Bottemanneplein), tel 023-5533377.
Frans Halsmonument: De schilder Frans Hals (ca.1580-1666) werd in 1898 in het Florapark geëerd met een standbeeld van de beeldhouwer H.A. Scholtz (1868-1910). Dit monument is een geschenk van J. Krol, één van de bewoners van het Florapark. Aan deze schenking is een voorwaarde verbonden: het beeld mag nooit ergens anders worden geplaatst. Florapark
Welgelegen: In 1769 kocht de Amsterdamse bankier Henry Hope de hofstede Welgelegen, welke zich uitstrekte tussen de Baan, Dreef, Paviljoenslaan en de Kleine Houtweg. Hope liet het bestaande buitenhuis slopen en liet hier tussen 1786 en 1789 een grootse villa bouwen. Het neo-classicistische huis in de Haarlemmerhout is in ons land enig in zijn soort. Dreef 3/Paviljoenslaan.

In Haarlem zijn nog 20 hofjes bewaard gebleven, zoals:
Hofje van Bakenes: uit 1395, het oudste hofje van Nederland, Wijde Appelaarsteeg 11.
Hofje van Loo: uit 1489, één van Holland's mooiste hofjes. Barrevoetestraat.

Overige Musea
Honk en Softbalmuseum: Gevestigd binnen de hekken van het Pim Mulier honkbalstadion wordt een flink stuk sportgeschiedenis geëtaleerd. Jaap Edenlaan 3.
Poppenspelmuseum La Gondola: Warmoesstraat 11, tel. 023-5324021.
Theo Swagemakers Museum: Gehuisvest in het uit 1843 daterende Pietershuis. Te zien zijn olieverfschilderijen en quarellen van de portret-stillevenschilder Theo Swagemakers (1898-1994). Ook meubelen, voorwerpen en documentatie uit de woning en het atelier van de schilder. Open: do-zo 13-17u, groepen op afspraak, feestdagen gesloten. Stoofsteeg 6, tel. 023-5327761.
Spaarnestad Fotoarchief: De Stichting NFGC heeft sinds 1986 het beheer over het fotoarchief van de voormalige Uitgeverij Spaarnestad in Haarlem overgenomen. Het Spaarnestad Fotoarchief bevat ruim drie miljoen foto's, afkomstig uit de vele tijdschriften van de uitgeverij, en conserveert en presenteert een eeuw in beeld gebrachte documentaire en journalistieke geschiedenis. Open: dinsdag t/m zaterdag 12.00-17.00 uur, zondag, Goede Vrijdag, 2e paasdag, 2e pinksterdag, hemelvaartsdag, 26 december 13-17u, 30 april en 5 mei 12-17u, 31 december 12-16u. Het archief is toegankelijk na telefonische afspraak. Op 1 januari, 1e paasdag, 1e pinksterdag, 25 december gesloten. Groot Heiligland 47. Tel. 023 5185152, www.spaarnefoto.nl
Historisch Museum Haarlem: Overzicht van de ontwikkelingsgeschiedenis van de stad Haarlem en de omgeving. In een audiovisuele presentatie vertelt Laurens Jansz. Coster het 'Verhaal van Haarlem'. Centraal staat de maquette van Haarlem anno 1822. Aandacht voor De Grote Markt, de 'huiskamer van haarlem' in regelmatig wisselende exposities worden onderwerpen uit de geschiedenis van stad en streek belicht. Open: di-za 12-17u, zo 13-17u, groepen op afspraak. Gesloten op 1 januari, 25/26/31 december gesloten. Groot Heiligland 47, tel. 023-5422427.
Architektuur en bouwhistorisch museum: Wisselende exposities over historische en moderne architectuur. Regionale, nationale en internationale architectuur, stedenbouw- en landschapsarchiktectuur, architectuurfotografie en beeldende kunst. Open: di-za 12-17u, zo 13-17u, groepen op afspraak, feestdagen gesloten. Groot Heiligland 47, tel. 023-5340584, www.architectuurhaarlem.nl
Museum Ned. Centrum van het Beeldverhaal: Stripmuseum, gevestigd in de 'Zanderzaal' van het voormalige Groote of Elizabeth's Gasthuis (1925) plus de daaronder gelegen verdieping, elk 4,5 m hoog. Het gebouw is de uitvalsbasis voor de tweejaarlijkse Stripdagen Haarlem maar zal vooral een activiteitencentrum in een inspirerende omging gaan worden. Groot Heiligland 37-47.
NZH Vervoermuseum: Wisselende exposities bestaande uit documentatie en gebruiksvoorwerpen van de geschiedenis van de Noord-Zuid-Hollandse Vervoermaatschappij, inclusief bezichtiging van twee blauwe tramwagens en twee Waterlandse trams. Open: za 11-16u, bovendien op afspraak liefst maandag en donderdag, feestdagen gesloten. Leidsevaart 396, tel. 023-5152846.