Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Cultureel Erfgoed

	monumentaal gebouw
	museum gevestigd in monumentaal gebouw
	museum

Kust

Streek

Natuur

Cultuur

Fun

Burcht. Rond fort op 't Hogeland, de westelijke punt van het eiland in de Rijn, in de 13e eeuw gebouwd op een motte (kunstmatige heuvel) om de Leidse bevolking te beschermen tegen aanvallen. Hiertoe lag vlak ten oosten van het fort aanvankelijk ook een gracht tussen Oude en Nieuwe Rijn. Het tufstenen fort is later in baksteen herbouwd en is nu enig in zijn soort in Nederland. Een wandeling over de transen geeft een uitstekend uitzicht over de stad. Na demping van de gracht werden verscheidene gebouwen in de 17e eeuw aan de oostzijde gebouwd, onder andere het Weeshuis, het Herenlogement (nu een gedeelte van de openbare bibliotheek) en het Koetshuis (nu café-restaurant). Burgsteeg-Nieuwstraat.

Gravensteen Kasteel gebouwd in de 13e eeuw, met een centrale toren die veiligheid bood aan de graven van Holland en de Baljuw van Rijnland (de belangrijkste rechter van de graaf); de ondergrondse gewelven werden gebouwd als gevangenis. Nadat de graven Leiden in 1329 verlieten bleef het gebouw nog eeuwenlang dienen als gerechtsgebouw en gevangenis. Naast het Gravensteen heeft de graaf zijn huis laten bouwen (Gravenhof), maar daar is niets meer van over. Zowel het Gravensteen als het Gravenhof hadden verdedigingsgrachten, maar die zijn in later eeuwen opgevuld. In de 17e eeuw is het Gravensteen complex uitgebreid met het Spinhuis (aan de zijde van het Pieterskerkhof) en de Vierschaar (zijde Gerecht), beiden met klassieke gevels en versieringen van Vrouwe Justitia. Pieterskerkhof-Gerecht.

Pieterskerk Eerste kerk van Leiden, gebouwd in het gebied van de graaf en ingewijd in 1121; vervangen door een groter Gotische gebouw, in 1339 gewijd aan St. Petrus en St. Paulus. St. Petrus is de schutspatroon van Leiden, vandaar de twee sleutels in het stadswapen. Dit was eigenlijk het eerste gedeelte van de huidige kerk, die in 1420 en 1453-'73 werd vergroot. In die tijd was de kerk verbazingwekkend groot met zijn 30 meter hoge dak. De 100 m hoge kerktoren is in 1512 ingestort. De kerk is geseculariseerd en dient nu vooral niet-religieuze functies. Pieterskerkhof.

Waalse Kerk Gebouwd als kapel voor het voormalige 13e eeuwse Catharina Gasthuis (ziekenhuis). Het timpaan boven de ingang laat het embleem van St. Catharina zien. In 1818 werd de Catharina kapel de Waalse Kerk. Breestraat 64.

St. Pancras of Hooglandse kerk In 1315 de tweede kerk van Leiden. Het kleine gebouw werd in 1381 vervangen door de huidige Laat Gotische kerk (uitgebreid in 1436). Het oorspronkelijke ontwerp is nooit voltooid. Nieuwstraat-Middelweg.

Stadhuis: domineert de oudste en hoogste straat van Leiden, de Breestraat (vroeger "Breedestraat") op zijn hoogste punt. Tot de opening van het eerste Gotische stadhuis in 1392 werd Leiden bestuurd vanuit het Gravenhof. In de late 16e eeuw werd het gebouw herbouwd en uitgebreid en kreeg een nieuwe toren en een indrukwekkende Renaissance gevel. Na de brand in 1929 werd de gevel hersteld volgens het 16e eeuwse ontwerp. Breestraat 94.

Academiegebouw. De kerk van de Dominicaanse Orde van Witte Nonnen (van ca. 1440) werd in 1581 in het Universiteitsgebouw opgenomen. Het werd gereconstrueerd na een brand in 1616 en dient nog steeds als de ceremoniële zetel van de Universiteit. In het Academiegebouw is gevestigd het
Academisch Historisch Museum. Objecten, schilderijen, beeldhouwwerken, kleding en boeken over de geschiedenis van de Leidse Universiteit. Geopend wo-vr middag, niet in de zomervakantie. Rapenburg 73, tel. 071-5277242 / 5277243 .

Hofjes Complexen van kleine huisjes rond een binnentuin. Ze werden meestal gebouwd door liefdadigheidsinstellingen voor bejaarde mensen. Leiden heeft nog steeds 35 hofjes. Hoewel er mensen wonen, is het gewoonlijk toegestaan om een stil bezoek te brengen, liefst tussen 9:30 en 17:30 uur. Geen honden, geen grote groepen. Enkele van de meest opmerkelijke hofjes zijn:
St.-Anna Aalmoeshuishof.Een van de oudste (1492) en de mooiste. Middelstegracht 2-4.
Brouchovenhofje Papengracht 16.
Tevelingshofje Vierde Binnenvestgracht 7.

Rijnlandhuis. De Renaissance gevel, in 1599 door plaatselijke architecten gebouwd, is een gezamenlijke voorgevel voor drie oudere huizen erachter. Het Rijnlandhuis was de zetel van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Breestraat 59.

Latijnse School. Typisch Nederlandse architectuur (1599). Lokhorststraat 16.

Stadstimmerwerf: werkplaats met het huis van de timmerman zelf, in typisch 17e eeuwse Nederlandse stijl (1613). Kort Galgewater.

Pesthuis eerst een houten gebouw (1635) ten westen van de stad om onderdak te geven aan de talrijke pestlijders, in 1655 in baksteen herbouwd; nu onderdeel van Naturalis:
Naturalis. Nationaal natuurhistorisch museum. Toont een keuze uit de verzameling van meer dan 10 miljoen opgezette dieren, skeletten, fossielen, mineralen en stenen. Darwinweg 2, tel. 071-5687600, www.naturalis.nl

Lakenhal. De eerste Lakenhal werd opgericht voor de lakenindustrie in 1567, maar het huidige gebouw stamt uit 1641.
Stedelijk museum De Lakenhal: het belangrijkste stadsmuseum; moderne schilderijen en verzamelingen van oude meesters (bijv. Rembrandt en Jan Steen). Ook Leiden van 1500 tot heden: leven, werk en kunst in een oude Nederlandse stad. Oude Singel 28-32, tel. 071 5165360 / 5120820, www.lakenhal.nl

Marekerk. Achthoekige koepelkerk, 55 m hoog, ingewijd in 1649. Lange Mare 48.

De Waag. Hal gebouwd om goederen te wegen (1658), met een mooie versierde voorgevel. Het gebouw biedt onderdak aan culturele evenementen en tijdelijke exposities. Aalmarkt 21.

Stadspoorten. Van de acht 17e eeuwse stadspoorten zijn alleen over:
Zijlpoort (Haven) en de
Morspoort (Morsstraat).

Molen De Valk. korenmolen (stellingmolen) uit 1743.
Molenmuseum de Valk: alle zeven verdiepingen van de molen zijn als museum toegankelijk; vele molenattributen en molenmodellen. 2e Binnenvestgracht 1, tel. 071 5165353, www.molenmuseum.myweb.nl

Lodewijkskerk Oorspronkelijk gebouwd als kapel van het St. Jacobsgasthuis in 1477, later - na de reformatie - als Saaihal in gebruik voor de lakenindustrie. Na de catastrofale explosie van een kruitschip (1807), stond het gebouw nagenoeg ongeschonden nog overeind. Koning Lodewijk subsidieerde het herstel en op zijn aandringen werd de kerk teruggegeven aan de katholieke gemeenschap. Steenschuur 19.

Doelenpoort: met de afbeelding van St. Joris en de draak, werd gebouwd in 1645 als toegangspoort van de St. Jorisdoelen, de oefenplaats van de schutters. Groenhazengracht.

Fontein: gebouwd in 1692 voor visvrouwen om de vis fris te houden. Vismarkt.

Koornbrug: overspant de Nieuwe Rijn en vormt zo een verbinding met het Burchtgebied. Op de brug werd vroeger de korenbeurs gehouden. De overkapping werd in 1825 aangebracht. Vismarkt - Burgsteeg.

Hartebrugkerk: in 1836 als waterstaatskerk gebouwd, gewijd aan Maria; de huidige vorm is uit 1897; classicistische stijl met Ionische zuilen, bekroond met een driehoekig fronton met alziend oog. De voorgevel vermeldt: "Hic Domus Dei est et porta Coeli" (Dit is het huis van God en de poort des hemels). Bijzondere aandacht verdienen het plafond (met ook barokke kenmerken), de preekstoel in barokstijl, de gebrandschilderde ramen achter het altaar en het orgel uit 1877. Lange Mare - Haarlemmerstraat.

Leidse Schouwburg: oorspronkelijk in 1705 gebouwd in het zogenaamde Bonbonnière-model en daarmee de oudste schouwburg van Nederland. Het huidige pand dateert uit 1862. Oude Vest 43. www.leidseschouwburg.nl

Stadsgehoorzaal: gebouwd in 1891 door stadsarchitect Knuttel, die zijn inspiratie in Duitsland opdeed. De voorgevel is gebouwd in neo-renaissancestijl. Breestraat 60.

De Put: standerdmolen, in 1987 gebouwd als replica van een houten korenmolen uit 1619. Staat aan het water waarlangs ooit ter dood veroordeelden vanuit het Gerecht naar de galgplaats werden vervoerd. Galgewater.

Overige musea:

Anatomisch museum van de Rijksuniversiteit Leiden. Verzameling van de afdeling anatomie van de Universiteit Leiden sinds 1589, toont bijvoorbeeld modellen van het menselijk lichaam. Meestal open ma-vr. Alleen voor groepen en na afspraak. Wassenaarseweg 62, tel. 071-5276677

Leiden American Pilgrim museum. Gevestigd in een prachtig bewaard gebleven 14e eeuwse woonhuis in het centrum van Leiden. Het interieur, met een verzameling van 16e en 17e eeuwse kaarten en etsen, laat aspecten zien van het dagelijks leven in de tijd van de Pilgrim Fathers. Meestal open wo-za. Beschuitsteeg 9, tel. 071-5122413

Museum Boerhaave. 5 eeuwen medische wetenschap en natuurkundige experimenten, bijeengebracht in het voormalige St. Caecilia Gasthuis. Lange St. Agnietenstraat 10, tel. 071-5214224, www.museumboerhaave.nl

Prentenkabinet der Universiteit Leiden. Nederlandse en Vlaamse tekeningen, Europese prentkunst vanaf 16e eeuw. Geopend ma-vr. Witte Singel 27, tel. 071-5272800

a Rijksmuseum het Koninklijk Penningkabinet. Munten, medailles en papiergeld uit de oudheid tot heden. Rapenburg 26-28, tel. 071-5160999, www.penningkabinet.nl

b Rijksmuseum van Oudheden. Archeologische vondsten uit Holland, Egypte, het Midden Oosten, Griekenland en Rome. Rapenburg 28, tel. 071-5163163/ 5133178 , www.rmo.nl

Rijksmuseum voor Volkenkunde. Etnologische verzameling - van Indonesië naar Oceanië, China, Korea en Japan en via de Poolgebieden, Noord-, Midden- en Zuid-Amerika naar Afrika, Centraal- en West-Azië. Steenstraat 1, tel. 071-5168800, www.rmv.nl

Wagenmakersmuseum. Verzameling van alle gereedschap dat nodig is om een wagen te bouwen.Geopend ma-vr 13-17u, gesloten op feestdagen. Oude Varkensmarkt 13, 071-5165780

Sieboldhuis. Het SieboldHuis in Leiden biedt het mooiste uit het oude en nieuwe Japan achter een Nederlandse historische gevel. Rapenburg 19, tel. 071-5125539, www.sieboldhuis.org

Monumentale gebouwen en molens buiten het stadscentrum:

Haagsche Schouw: monumentaal wit hotel gelegen aan de oever van de Rijn, reeds in 1629 gebouwd als herberg. Haagse Schouwweg 14.
De Herder: achtkante stellingmolen uit 1884, gerestaureerd in 2000. Daarbij is de oude snelzaagmachine uit 1920 teruggeplaatst die wordt aangedreven met windkracht. Haarlemmerweg 77a.
De Heesterboom: achtkante stellingmolen uit 1804, na een restauratie in 1960 weer bedrijfsvaardig. Deze molen geldt als de meest gave houtzaagmolen van Nederland. Haagweg 57.
Maredijkmolen: (wipmolen) uit 1735, de oudste poldermolen van Leiden. Zweilandlaan.
Stadsmolen: poldermolen (grondzeiler), bouwjaar 1856, grondig gerestaureerd in 1981, opvallend door de flessenhalsromp. Gooimeerlaan.
Roodenburgermolen: poldermolen (grondzeiler) in 1893 herbouwd na een brand. Kanaalweg 80.
Stevenshofjesmolen: poldermolen (grondzeiler) uit 1797. Charlotte Kohlerpad - Maartje Offerspad.
Kikkermolen: poldermolen (wipmolen) uit 1752, kleinste molen binnen de Leidse grenzen. Oegstgeesterweg (einde Heempark).