Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Historie

Ontstaan. Ongeveer 5000 jaar geleden vormde zich de hier de meest oostelijke strandwal, waarop vervolgens de zgn. Oude duinen ontstonden. Deze duinen zijn nog te vinden bij de Keukenhof en het duin van Wassergeest, het Reigerbos [4]. Ook de oude kerk van Lisse ligt op een oud duin. Aan de oostzijde liepen die duinen af in een uitgestrekt moerasbos met plassen en poelen, waar later de Haarlemmermeer ontstond. Hier en in de strandvlakte tussen Lisser en Noordwijkerhouter strandwal ontstond een overvloedige plantengroei waardoor veenvorming ontstond. Uit opgravingen is gebleken dat deze streek al vroeg werd bewoond. Bij het Huys Dever is o.a. een bijltje gevonden uit de Nieuwe Steentijd (omstreeks 2300 voor Chr.), behorende tot de Vlaardingencultuur.

Middeleeuwen. In de lijst van goederen van de Sint Maartenskerk te Utrecht, de Dom, komen in de 10e eeuw ook vijf hoeven voor in 'Liusna'. Omstreeks 1250 heeft graaf Willem ll, de Rooms-Koning, te Lisse een kapel laten oprichten, waarschijnlijk op de plaats van de latere dorpskerk aan de 'groene weijde van Lis', het huidige Vierkant (de naam van het dorp is mogelijk afkomstig van de plant Gele lis of van Liesgras). Over deze kapel van 'Lysse' wordt in 1280, in het register van de kruistochten, melding gemaakt; deze kapel zou in 1460 verheven worden tot een zelfstandige parochiekerk. Lisse was in de Middeleeuwen een zgn. ambacht, bestuurd door een college van schout en schepenen. De graaf zelf benoemde de schout (vergelijkbaar met de huidige burgemeester). Er waren ook ambachtsbewaarders en kroosheemraden, een soort waterschapsbestuur, die zorgden voor onderhoud van wegen, bruggen, heulen en wateringen. In de Middeleeuwen kwamen de inkomsten voornamelijk uit de landbouw en veeteelt en ook uit het turfsteken. De Lisser veengronden zijn in de loop der jaren vrijwel geheel afgeveend. In het grote veengebied ten oosten van de Lisser strandwal had op grote schaal natte vervening plaatsgevonden, d.w.z. tot onder de waterspiegel. Door golfslag en stormen hadden deze veenwateren zich uitgebreid en aaneengesloten tot een enorm wateroppervlak: de Haarlemmermeer. Aan het eind van de 15e eeuw was de veenderij echter grotendeels verlopen. Onder het gewone volk heerste er toen veel armoede en gebrek, met name tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten en tijdens het beleg van Haarlem en Leiden (1572-1574).

Ontwikkeling. Met het ontstaan van het Haarlemmermeer werd de visserij van grote betekenis; vooral de 'Lisser baarzen' waren wijd en zijd bekend. Elke zomer kwamen duizenden als in bedevaart naar Lisse toe, totdat de Haarlemmermeer in 1854 werd drooggelegd. De 'schipperij' bleef in Lisse wat langer belangrijk. De schepen voerden o.a. de run (gemalen eikenschors) aan voor de plaatselijke leerlooierijen en het vlas voor de vlasserij. Na 1850 lieten door handel en industrie rijk geworden burgers uit Leiden en Haarlem in de Bollenstreek buitenplaatsen aanleggen, w.o. Meerenburg, Wildlust, Zandvliet en Overduin. Alle op één na - Keukenhof [2] - zijn inmiddels alweer verdwenen.

Bloembollen. Na 1850 groeide de behoefte aan zand voor de aanleg van woonwijken en spoorlijnen en later voor de fabricage van zandsteen (bijv. de zandsteenfabriek Arnoud in Lisse). Uitgestrekte Oude duinenterreinen werden afgegraven, waardoor veel natuurschoon uit de streek verdwenen. In plaats van de duinen ontstond er een troosteloze vlakte, doorsneden door sloten, verdeeld in rechte vakken; en door wegen, waarvan sommige nog het oude niveau aangeven: de Loosterwegen. De afgegraven duingrond, mits goed bemest, was echter ideaal voor de teelt van tulpen, hyacinten en later ook narcissen. De afgravingen maakten dan ook de opkomst van de bloembollencultuur mogelijk. Voor openbare verkoop kwam een bloembollenveiling tot stand, waaruit later de coöperatieve veilingvereniging 'Hollands Bloembollenkwekers Genootschap (HBG) ontstond, thans Coöperatieve Nederlandse Bloembollencentrale (CNB). Het afgraven en in cultuur brengen van de Oude duinen is doorgegaan tot de Eerste Wereldoorlog, toen er alleen nog maar een deel van het Keukenduin overbleef. Op een deel van het naburige landgoed Zandvliet, nabij het kasteel Keukenhof, is in 1949 de bloementuin Keukenhof gestart, die Lisse wereldberoemd zou maken als het hart van de Bollenstreek.