Nederlandse kust



De aanblik van de Nederlandse kust wordt bepaald door brede zandstranden en indrukwekkende duinketens. Het Waddengebied behoort - met zijn duineilanden en zijn rijkdom aan vogels en zeehonden - tot de belangrijkste natuurgebieden van Europa. Het Hollandse vasteland herbergt 's lands belangrijkste badplaatsen, omgeven door indrukwekkende duingebieden, die de kustvlakte - met zijn polders en veenweidegebieden - beschermen tegen de zee; 25% van Nederland ligt namelijk beneden zeeniveau en tweederde zou zonder dijken regelmatig overstromen. Het zuidwesten heeft zich ontwikkeld als rivierdelta van Rijn, Maas en Schelde, met een grote verscheidenheid aan zoute en brakke ecosystemen. De dijken van het Delta Plan beschermen de eilanden tegen de zee. Kustlengte: 523 km, waarvan 353 km Noordzeekust (incl. 254 km met duinen), de rest betreft de kust van de Waddenzee en de Westerschelde.

Natuur & Landschap

Zee
De zee is Nederlands grootste natuurgebied, met vele soorten vissen, schelpdieren, krabben, garnalen, wormen enz. De kustzeeën zijn belangrijke kraamkamers voor de gehele Noordzee en het rijkst aan dierenleven. Het zee-ecosysteem staat onder zware druk van de visserij; de zeebodem wordt voortdurend omgewoeld en diverse vissoorten worden met uitsterven bedreigd.
Noordzee: natuurlijk leefgebied van ca. 200 vissoorten w.o. Zandspiering, Schelvis, Schol, Tong, Sprot, Koolvis, Haring, Makreel, Kabeljouw en Wijting; in de open zee komt ook de Bruinvis voor, een zoogdier van de dolfijnenfamilie. Incidenteel verdwalen in het najaar vanuit het noorden komende Potvissen in de Noordzee; als deze in ondiepe gedeelten komen kunnen ze moeilijk weer terug en stranden jammerlijk. www.zeeinzicht.nl
Waddenzee: onderdeel van een internationaal getijdengebied, bij uitstek kraamkamer voor de Noordzee. Hier leven Grijze zeehonden, Gewone zeehonden en tal van kustvogels en vissen.
Voordelta: In het ondiepe zeegebied van ZW-Nederland is ten westen van de zeedijken een getijdegebied ontstaan met zandbanken en geulen. Deze Voordelta is belangrijk als mariene kraamkamer, voor zeehonden en voor kust- en zeevogels. Van de vml. Zuiderzee resteren na de aanleg van dammen en polders nog:
IJsselmeer: ondiep, zoet binnenwater, van groot belang voor watervogels en voor het waterbeheer
Markermeer: afgedamd zuidelijk deel van het IJsselmeer, belangrijk voor watervogels zoals duikeenden en zwanen. De dijk Enhuizen-Lelystad was het begin van een inpoldering; door het belang van het gebied voor watervogels en meer in het bijzonder het Nonnetje is het plan nooit verder gekomen.

Estuaria
In ZW-Nederland zijn de als estuaria ontstane zeegaten veranderd in binnenmeren door de aanleg van de Deltadijken; naast kleinere zeegaten zoals Brielse Gat en Veerse Gat zijn dat onder meer:
Haringvliet: nu een groot zoet meer met daarin het eiland Tiengemeten, dat onlangs is ingericht als natuurgebied;
Biesbosch: een vml. zoetwatergetijdengebied dat door de Deltadammen vrijwel verstoken is geraakt van getij
Grevelingen: nu een zoutwatermeer met enkele grote, begroeide zandplaten.
Oosterschelde: dit estuarium heeft na de aanleg van de stormvloedkering zijn getijdekarakter nog gedeeltelijk behouden, maar de natuurwaarden zijn fors afgenomen. Nationaal Park.
Westerschelde: het laatste natuurlijke estuarium, een trechtervormig zeegat dat landwaarts overgaat in de riviermond van de Schelde.

Kwelders en schorren
Langs de randen van Waddenzee en estuaria liggen opgeslibde vlakten die begroeid zijn geraakt omdat ze alleen nog bij heel hoog water overstromen; de vloed dringt nog wel door tot de stroomgeulen die zich steeds verleggen.

Duinlandschap
Langs vrijwel de gehele buitenste kustlijn zijn nog Jonge duingebieden aanwezig met een totale oppervlakte van 40.000 ha. Enkele voorbeelden:
Schiermonnikoog: Nationaal Park
Duinen van Ameland
Duinen van Terschelling
Duinen van Vlieland
Duinen van Texel: Nationaal Park
Noord-Hollands Duinreservaat
 Zuid-Kennemerland: Nationaal Park
Amsterdamse Waterleidingduinen
Meijendel

Strandwalbossen
Alleen de bossen in het strandwallengebied tussen Haarlem en Den Haag herinneren nog aan de ooit beboste strandwallen en Oude duinen.

Cultuurlandschappen
Achter de duinen ligt een bonte verzameling van cultuurlandschappen: veenweidegebied, polders en droogmakerijen vol met sloten en windmolens; de Bollenstreek tussen Haarlem en Leiden; het kassen gebied van het Westland. Het Deltagebied biedt spectaculaire prestaties van civiele techniek: de Rotterdamse haven, (de grootste ter wereld) en het Delta Plan met zijn dammen en bruggen die de eilanden met elkaar verbinden en tegelijk hun veiligheid moeten garanderen.

Natuurbeheer
Ondanks de hoge bevolkingsdruk heeft de Nederlandse kustzone nog veel te bieden aan natuur en aan mogelijkheden voor natuurbeleving. Voor een groot gedeelte is dit te danken aan particuliere natuurorganisaties, waarvan een groot aantal sinds eind 2001 samenwerkt onder de naam "Kust & Zee", op initiatief van Kustvereniging EUCC; voor de duinen heeft de Stichting Duinbehoud sinds 1977 een pioniersrol gespeeld. Gelukkig heeft het behoud van het kustlandschap een hoge prioriteit gekregen in het natuurbeleid. Natuurwaarden spelen nu een grote rol in het Nederlandse kustbeleid, bijv. ten aanzien van de kustverdediging.
Integraal Beheerplan Noordzee 2015 (IBN2015): een actualisering en vervanging van de Beheersvisie Noordzee 2010. Het komt tegemoet aan de behoefte van diverse maatschappelijke groeperingen en sectoren aan een afwegingskader dat duidelijkheid schept over de (on-)mogelijkheden van initiatieven voor toekomstig gebruik op de Noordzee. www.noordzeeloket.nl/ibn

Bezoekerscentra
Het belangrijkste centrum voor Wadden en Noordzee is:
Ecomare: bezoekerscentrum met zeehondenopvang; lid van het Samenwerkingsverband "Kust & Zee". Internet: www.ecomare.nl.
In het duingebied is een groot aantal bezoekerscentra. Zie ook bij de diverse regiopagina's.