Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Noord-Holland is een bijzonder afwisselende provincie: een uitgestrekt veen- en polderlandschap tussen de Noordzee en de voormalige Zuiderzee, een stukje Waddenzee en heus waddeneiland: Texel. Langs de Noordzeekust liggen relatief rustige stranden en duinen, met daartussen relatief kleine badplaatsen, waaronder heel charmante zoals de oude vissersdorpjes Callantsoog en Egmond aan Zee. De grote toeristische trekkers zijn echter de voormalige Zuiderzeesteden: Enkhuizen, Hoorn, Edam-Volendam, Marken, Monnikendam, Amsterdam en Naarden.
Actueel: reachthebeach.nl
Betere bereikbaarheid van het strand leidt tot meer - en bovendien blijere - bezoekers. Dat is in ieders belang. De provincie Noord-Holland werkt om die reden samen met de kustgemeenten aan allerlei manieren om het strand beter bereikbaar te maken in het zomerseizoen. www.reachthebeach.nl

Voor meer algemene informatie: pagina Nederland
Voor de Waddenzee en de Waddeneilanden zie de pagina Waddengebied
Streek. Voor streekinformatie: zie de pagina Zuid-Kennemerland

Natuur & Landschap

Zee
De zee is feitelijk een natuurgebied, met vele soorten vissen, schelpdieren, krabben, garnalen, wormen enz. De kustwateren zijn belangrijke kraamkamers voor de gehele Noordzee en het rijkst aan dierenleven. Het zee-ecosysteem staat onder zware druk van de visserij; de zeebodem wordt voortdurend omgewoeld en diverse vissoorten worden met uitsterven bedreigd.
Noordzee: natuurlijk leefgebied van ca. 200 vissoorten w.o. Zandspiering, Schelvis, Schol, Tong, Sprot, Koolvis, Haring, Makreel, Kabeljauw en Wijting; in de open zee komt ook de Bruinvis voor, een zoogdier van de dolfijnenfamilie. Incidenteel verdwalen in het najaar vanuit het noorden komende Potvissen in de Noordzee; als deze in ondiepe gedeelten komen kunnen ze moeilijk weer terug en stranden jammerlijk. www.zeeinzicht.nl
Waddenzee: onderdeel van een internationaal getijdengebied, bij uitstek kraamkamer voor de Noordzee. Hier leven Grijze zeehonden, Gewone zeehonden (meer dan 1000) en tal van kustvogels en vissen. In het Noord-Hollandse deel van de Waddenzee ligt het zgn. Balgzand, een bijzonder rijk gebied tussen het Marsdiep, het Malzwin en de Balgzanddijk.

Binnenwater
IJsselmeer: ondiep, zoet binnenwater, van groot belang voor watervogels, voor het waterbeheer en voor de waterrecreatie. Restant van de ooit zo uitgestrekte Zuiderzee; nadat het Noord-Hollandse land in een eeuwenlange strijd met dijken en inpolderingen op de Zuiderzee was teruggewonnen, werd de zee in 1932 definitief getemd door de aanleg van de Afsluitdijk; Het IJsselmeer verzoette geleidelijk en werd verder verkleind door de aanleg van een reeks polders en de aanleg van de Houtzagersdam, waardoor het Markermeer ontstond.
Markermeer: afgedamd zuidelijk deel van het IJsselmeer, belangrijk voor watervogels zoals duikeenden en zwanen. De Houtzagersdam (Enkhuizen-Lelystad) was het begin van een inpoldering; door het belang van het gebied voor watervogels en meer in het bijzonder het Nonnetje is het plan nooit uitgevoerd .

Schorren en slikken
Langs de randen van de Waddenzee liggen opgeslibde vlakten die begroeid zijn geraakt door zoutminnende vegetatie, omdat ze alleen nog bij heel hoog water overstromen; de vloed dringt nog wel door tot de stroomgeulen die zich steeds verleggen. De kwelders zijn een belangrijke hoogwatervluchtplaats voor waadvogels die op het wad naar voedsel zoeken. De twee grootste Noord-Hollandse kwelders zijn:
De Schorren: 80 ha in het noordoostelijk deel van Texel
Balgzandkwelder: 50 ha kwelder onderlangs de Balgzanddijk, onderdeel van het Balgzand, een fraai gedeelte van de Waddenzee. Op de kwelder broeden o.m. Kluten. Later in de zomers zijn er soms tienduizenden sterns te vinden (o.m. Zwarte sterns, Lachsterns, Visdiefjes en Noordse sterns) en 's winters ganzen (o.m. Rotganzen).

Duinlandschap
Langs de gehele Noordzeekust zijn nog Jonge duingebieden aanwezig. De belangrijkste daarvan zijn:
Texelse duinen (3760 ha) open duingebied met enkele fraaie duinvalleien (Eijerland, Muy, Geul, Horspolders) en een mooie getijdengeul, de Slufter. Vrij toegankelijk.
Noorderhaaks: grote zandvlakte, met beginnende duinvorming; ook wel Razende Bol genaamd; ten westen van de Marsdiepgeul (tussen Texel en Den Helder).
Grafelijkheidsduinen-Donkere Duinen (132 ha): de deels beboste duinen van Den Helder.
Zwanenwater (586 ha): natuurlijk duingebied met twee duinmeren omgeven door vochtige duinvalleien met rijke flora en fauna. Toegankelijk op wandelpaden met een dagkaart verkrijgbaar aan de enige ingang, Zuidschinkeldijk, Callantsoog.
Duinen van Schoorl (1850 ha): duingebied met heiden en voor de helft bedekt met bos, grotendeels aangeplante dennen. Vrij toegankelijk op fiets- en wandelpaden.
De Kerf: gat in de duinenrij tussen Bergen en Schoorl www.de-kerf.nl
Noord-Hollands Duinreservaat (5300 ha): uitgestrekt afwisselend duingebied op de overgang van kalkarm (ten N van Bergen) en kalkrijk duinzand (ten Z van Egmond). Deels waterwingebied. Met dag- of jaarkaart (te koop bij diverse ingangen) toegankelijk op fiets- en wandelpaden.

Zuid-Kennemerland (2500 ha): afwisselend duingebied dat de status heeft van Nationaal Park; bestaande uit o.m. Duin en Kruidberg, Midden-Herenduin, Herenduinen, de Kennemerduinen, Wilhelminaduin en Caprera; met dag- of jaarkaart (te koop bij diverse ingangen) toegankelijk op fiets- en wandelpaden.
Amsterdamse Waterleidingduinen (3500 ha): uitgestrekt en zeer afwisselend open duingebied met in het noordelijk deel bossen en een drinkwaterwingebied en in het zuidwesten een spectaculair natuurherstelproject met stuifduinen. Geen fietsen, geen honden. Toegangskaart vereist (te koop bij diverse ingangen).

Strandwalbossen
De landgoedbossen van Zuid-Kennemerland herinneren nog aan de ooit beboste strandwallen en Oude duinen. Van de Oude Duinen zelf (ontstaan tussen 5000 en 2000 jaar geleden) is echter niet veel meer te zien.

Cultuurlandschappen
Achter de duinen ligt een bonte verzameling van cultuurlandschappen: veenweidegebied, polders en droogmakerijen vol met sloten en windmolens. In de kop van Noord-Holland heeft zich een nieuwe "bollenstreek" ontwikkeld die nog omvangrijker is dan de traditionele Bollenstreek ten ZO van Haarlem. In Zuid-Kennemerland is het eeuwenoude strandwallenlandschap nog relatief goed bewaard gebleven. In het centrale oostelijke deel van de provincie bevindt zich een uitgestrekt complex veenweiden en polders, w.o. het gebied Waterland, een ontveningsgebied met legakkers, rijk aan oude windmolens, weiden en melkkoeien. De melkveehouderij bevindt zich echter al jarenlang in een economische crisis en het open karakter van dit gebied staat steeds meer onder druk van oprukkende verstedelijking en verloedering.

Natuurbeheer
Het Noord-Hollandse kustgebied heeft nog veel te bieden aan natuur en aan mogelijkheden voor natuurbeleving. Voor een groot gedeelte is dit te danken aan particuliere natuurorganisaties; een aantal daarvan werkt samen binnen de Vereniging Kust & Zee.

Bezoekerscentra en natuurmusea
De belangrijkste centra voor het Noord-Hollandse kustgebied:
Ecomare, Centrum voor Wadden en Noordzee: tentoonstellingen en opvang van zeehonden en zeevogels. Maakt deel uit van Kust en Zee. Ruijslaan 92, De Koog, tel. 0222 317741, www.ecomare.nl.
Eendenkooi 't Zand: historie en belang van eendenkooien. Open: half apr - aug, wo, za-zo (beperkt). Korte Bosweg 47, 't Zand. Tel. 0224 593054.
Zandspoor: Duinen van Schoorl. Oorsprongweg 1, Schoorl, tel. 072 5093352.
Zee Aquarium Bergen aan Zee. Meer dan 40 aquaria met vissen, schelpdieren enz enz. Skelet van een Potvis (14m). Van der Wijckplein 16, Bergen aan Zee. Tel. 072 5812928, www.zeeaquarium.nl
De Hoep: bezoekerscentrum van NV PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland, gelegen in het Noord-Hollands Duinreservaat (naast restaurant Johanna's Hof). Johannisweg 2, 1901 NX Castricum, tel. 0251 662235.
Noordzeekanaal in zicht. Thema waterstaat. Noordersluisweg 20, IJmuiden. Tel. 0255 519112.
Pieter Vermeulen Museum: Centrum voor natuur- en milieueducatie voor Kennemerland, (tijdelijk) adres: Driehuizerkerkweg 34 d 1985 EL Driehuis tel: 0255 536726, www.pieter-vermeulen-museum.nl
Zandwaaier: bezoekerscentrum van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, gevestigd in het monumentale pompstation van de Kennemerduinen. Tetterodeweg 27 (ten Z van de Zeeweg), Overveen, tel. 023 5411123.
Oranjekom: informatie over de Amsterdamse Waterleidingduinen en het beheer door Gemeentewaterleidingen. Nabij ingang Oase, 1e Leyweg 4, Vogelenzang. Geopend: di-do 9:30-16u, za-zo 9-17u. Tel. 023 5233595.

Vogelhutten in Noord-Holland: een overzicht van de observatiehutten, -schermen en -punten.