|
Plaatsen |
| Oegstgeest |
| |
|
Oegstgeest is een forensenplaats die als één van Hollands oudste agrarische
nederzettingen is ontstaan op de strandwallen van Rhijngeest, Endegeest en Poelgeest.
Het oude dorp is omgeven door nieuwere wijken die zijn gebouwd in het noordelijke
en oostelijke weidegebied. Dit zijn vooral forensenwijken van Leiden en Den
Haag. Hierdoor is het karakter van het dorp de afgelopen decennia sterk veranderd..
Aantal inwoners: 22.576 (2009)
Actueel: Ten oosten van de Poelgeester strandwal is de nieuwe
woonwijk Poelgeest in aanbouw, in de Klaas Hennepoelpolder en de Veerpolder.
Hier wordt ook een nieuw natuur- en recreatiegebied aangelegd waarmee onder
meer beoogd wordt de ecologische relatie met de Kagerplassen te herstellen.
Gezocht: voor deze pagina zijn wij op zoek naar een
paginasponsor. Iets voor
u?
Strandwalbossen
Endegeest:
landgoed aan de zuidelijk uiteinde ('ende') van de Oegstgeester strandwallen
('geest'). Het terrein is sterk veranderd door de komst van een psychiatrische
inrichting Endegeest. Door de talrijke paviljoens is van de oorspronkelijke
tuinaanleg nauwelijks meer iets te zien, maar de tuin is wel van grote landschappelijke
en ecologische betekenis. Endegeesterstraatweg 5.
Rhijngeest:
landgoedbos dat vanaf ca. 1850 is aangelegd, als onderdeel van de buitenplaats
Rhijngeest, op de overgang van een zandige strandwal naar de kleiige Oude Rijnoever.
Door de verschillende grondsoorten is de verscheidenheid aan planten en dieren
groot. De flora omvat stinsenplanten zoals Gevlekte aronskelk en Wilde hyacint,
maar ook Daslook en Maarts viooltje. In de graslanden in het lagere deel groeien
o.m. Fioringras en Pinksterbloem. De soms meer dan honderd jaar oude bomen bieden
een prima onderkomen aan vogels als Holenduif, Boomvalk en Bosuil. Er zijn talrijke
waterpartijen met salamanders en kikkers. Rhijngeesterstraatweg 9.
Oud Poelgeest: ca
10 ha groot landgoed met loofbos, vijver en waterlopen. Ook deze buitenplaats
ligt op de oostelijke rand van de Poelgeester strandwal, op de overgang naar
het veenweidegebied. Een van de oud-bewoners van het landhuis, Herman Boerhave,
heeft in het park tal van bijzondere bomen, struiken en stinsenplanten geplant.
Oud Poelgeest is daardoor onder meer rijk aan Bosanemoon, Wilde hyacint, Voorjaarshelmbloem,
oude beuken, eiken en vele andere planten. Het park is vrij toegankelijk. Poelgeesterweg
1.
Natuurontwikkeling
Poelgeest:
is een 'duurzame' nieuwe woonwijk dat een groot natuur- en recreatiegebied krijgt.
Het resterende deel van de weilandpolders (Klaas Hennepoelpolder en Veerpolder)
worden weer in hun originele staat hersteld, met veel rietlanden met elzenbosjes.
Door het rietland komen wandelpaden te liggen, voor een groot deel 'wild', waardoor
ze soms onder water komen te staan. Ook komt er een educatief natuur- en milieucentrum.
Door deze herinrichting wordt de relatie met de Kagerplassen hersteld en komt
er een nieuw natuur- en recreatiegebied dicht bij woonwijk Poelgeest.
Parken
Dat Oegstgeest een groene gemeente is blijkt wel uit de vele parken die er zijn,
zoals:
Wilhelminapark:
ontworpen in 1898, bestaande uit een vijfarmig wegenpatroon met als middelpunt
een plein waarop het in 1901 ontworpen raadhuis staat.
Irispark
Vlindertuin:
deze tuin is beplant met rijk bloeiende planten en struiken die voor vlinders
aantrekkelijk zijn. De planten zijn zo gekozen dat er van het vroege voorjaar
tot in het late najaar bloeiende planten aanwezig zijn. Hoek Admiraal de Ruijterlaan
- Hofdijck.
Hofbrouckerpark, Mien
Ruyspark, Jan Wilspark, Hendrik Kraemerpark
Poelgeest:
midden in de nieuwe woonwijk Poelgeest komt een parkje met speelplaats en mogelijkheden
voor wandelen, picknicken, vliegeren, etc.
Ontstaan. Oegstgeest is waarschijnlijk één van de oudste agrarische
nederzettingen van Holland. De ligging is dan ook opmerkelijk: ten noorden van
de woelige Rijnmond was een V-vorming strandwallencomplex ontstaan met één uitloper
richting het huidige Sassenheim en een tweede (de Poelgeest) richting de Warmonder
Poelen. De vroegste sporen van bewoning zijn gevonden in een uitloper van de
strandwallen in de Elsgeesterpolder, waar in de 2e eeuw een Bataafse nederzetting
gevestigd was. De oude naam van Oegstgeest zou Osgeresgeest zijn: de geest (strandwal)
van Osger, wellicht een Germaans stamhoofd. Volgens de christelijke overlevering
zou de monnik Willibrord hier omstreeks 740 op de resten van een Romeinse nederzetting
een houten kerk hebben gebouwd, welke in 856 door de Noormannen is verwoest.
het buurtschap rond deze Willibrordkerk staat sindsdien dan ook wel bekend als
Kerkwerve (nu Kerkbuurt).
Wegen. Het middeleeuwse Oegstgeest lag tamelijk geïsoleerd. De boeren
konden hun producten alleen via het dijkje langs de Mare op de Leidse markten
brengen. De toegang tot het Marendijkje werd beheerst door de twee kastelen
op de Poelgeest: Oud Poelgeest en het noordelijker gelegen Abtspoel; de laatste
was een strategisch eigendom van de Abdij van Rijnsburg. Abtspoel controleerde
vooral de route en het tolveer over de Poelen richting Warmonder strandwal.
In 1400 vond Oegstgeest aansluiting op een tweetal nieuwe doorgaande wegen:
de Rijnsburgerweg vanuit Leiden en de weg van Kerkwerve richting Sassenheim.
Heerlijkheid Oegstgeest. In 1242 leende graaf Willem ll van Holland de
ambachtsheerlijkheid Oegstgeest aan ene Diderik van Oegstgeest. Het huidige
gemeentewapen herinnert nog aan de heren van Oegstgeest, die tevens grondheer
waren van het Ouden Hof. Via vererving kwam de heerlijkheid in 1342 bij de Heren
van Wassenaer, tevens burggraven van Leiden, die deze rechten in 1615 aan de
stad Leiden verkochten. Na de afschaffing van de heerlijke rechten door de Fransen
in 1795 ontwikkelde Oegstgeest zich tot een zelfstandige gemeente.
Ontwikkeling. Vanaf 1900 begon de bloembollencultuur steeds meer het
aanzien van het dorp te bepalen. Vanaf 1896 zijn delen van Oegstgeest toegevoegd
aan Leiden en Rijnsburg, waardoor de totale oppervlakte meer dan gehalveerd
is. Oegstgeest heeft een stormachtige ontwikkeling van agrarische gemeenschap
naar forensenplaats doorgemaakt. Door de bouw van diverse nieuwe wijken, na
de Tweede Wereldoorlog, zijn de meeste weidegronden verdwenen.
Endegeest:
oorspronkelijk stond hier een 13e eeuws kasteel van het adellijke geslacht van
Endegeest; omstreeks 1300 is sprake van ene Jacob van Endegeest. Het kasteel
is in 1574 tijdens het beleg van Leiden op de twee massieve torens na verwoest
en omstreeks 1665 weer opgebouwd. Het 17e eeuwse landhuis is voorzien van een
voorplein, een poortgebouw en hoekpaviljoens, aan drie zijden omgeven door een
gracht. Opvallend zijn de achtzijdige hoektorens met koepeldak. Van 1641 tot
1643 woonde hier de Franse filosoof René Descartes. In de tuin een ronde ijskelder
uit 1842. In 1895 is het landgoed aangekocht door de gemeente Leiden, die er
het psychiatrisch ziekenhuis Endegeest heeft gevestigd; in 1993 is het kasteel
gerestaureerd. Endegeesterstraatweg 5.
Rhijngeest:
vroeg 19e eeuws landhuis, opgetrokken in Indische stijl, getuige de tot aan
de grond reikende en beglaasde terras- en balkondeuren op de begane grond en
eerste verdieping, alsmede het ruime aan drie zijden omgaande balkon. Het nabijgelegen
koetshuis annex koetsierswoning met paardenstal is uit 1720, een houten prieel
uit ca. 1925 en een trekkas uit ca. 1800. Begin 20e eeuw kwam hier een psychiatrische
inrichting en werd het landhuis ingrijpend verbouwd. Rhijngeesterstraatweg 11.
Jelgersmakliniek: rond 1902 gebouwd als "sanatorium voor zenuwlijders",
aan de noordzijde van het landgoed Rhijngeest. Rust was indertijd het toverwoord
voor de zenuwlijders; de ontwerper liet zich inspireren door de chaletstijl
uit Zwitserland, dat in die tijd bekend stond als gezond. Er zijn vele balkonnetjes
en veranda's, waar elementen uit de Jugendstil aan toegevoegd zijn. Een lichtkoker
verspreidt vanaf het dak daglicht over de etages. Belangstellende bezoekers
waren o.a. de psychiater Siegmund Freud, de componist Gustav Mahler en koningin
Emma. Het gebouw is sinds 1999 in gebruik als gemeentehuis. Rhijngeesterstraatweg
13.
Oud Poelgeest:
aan het begin van de 13e eeuw stond hier een vierkante toren met voorburcht,
aan drie zijden omgeven door een slotgracht met aan de achterzijde een vijverpartij.
De versierde hardstenen put is uit 1550. In 1573 werd het kasteel door de Spanjaarden
tijdens het beleg van Leiden verwoest. Rond 1660 werd het in de huidige classistische
stijl weer opgebouwd. De twee kasteeltorentjes, het koetshuis met paardenstal
en het neogotische torentje zijn in de 19e eeuw toegevoegd. Het landhuis is
tot 1907 permanent bewoond geweest, o.a. door de bekende medicus en bioloog
Boerhaave. Sinds 1990 is het een congreshotel. Poelgeesterweg 1, tel. 071 5174224,
www.oudpoelgeest.nl
Ned. Hervormde Kerk:
strak, geometrische gebouw van rond 1927, een late variant van de Amsterdamse
School; eveneens de erachter liggende consistorie overkapt met Romaanse pannen.
De klokketoren heeft een met koper gedekte spits in zadeldakvorm. Warmonderweg
2.
Ora et Labora: voormalige
17e eeuwse boerderij waarvan nog overgebleven is het gepleisterde voorhuis (met
ingebouwde kelder en opkamer, met latere aanbouw) en op het erf een hooiberg
en een schuur. Terweeweg 53.
Klein Curium:
herenhuis van de voormalige buitenplaats Duinzicht; langgerekt gebouw uit verschillende
perioden, voorgevel 18e eeuws. Eeuwenlang was hier vrij uitzicht op de duinen.
Rhijngeesterstraatweg 38a.
Oudenhofpoldermolen:
wipwatermolen uit ca. 1783, gebouwd ter bemaling van de toen noordelijk van
het dorp gelegen (voormalige) polder Oudenhof. In 1988 is de molen aan de Irislaan
gerestaureerd. Informatie: 071 5191755.
Haaswijk:
18e eeuwse boerderij van het langhuistype, deels met riet gedekt. In dit strandvlaktegebied
stonden tot ver in de 20e eeuw boerderijen omgeven door dotterbloemrijke weilanden.
Haarlemmerstraatweg 2.
Willibrord of Groene
Kerkje: langs een belangrijke route op de rand van een strandwal stond
één van de eerste kerken in het graafschap Holland. Volgens de overlevering
heeft Willibrord hier omstreeks 740 op de resten van een Romeinse nederzetting
een houten kerk gebouwd, welke in 856 werd verwoest door de Noormannen. In 1574
is de kerk opnieuw verwoest tijdens het beleg van Leiden. De nieuwe eenbeukige
Nederlands Hervormde kruiskerk is door de eeuwen heen meerdere malen gerestaureerd
en gewijzigd, o.m. in 1956. In 1977 is er een orgel geplaatst waarin het 17e
eeuwse pijpwerk van het tranceptorgel van de Oude Kerk in Amsterdam is opgenomen.
Voor bezichtiging afspraak maken met de koster, tel. 5174546. Haarlemmerstraatweg
6.
Leidse Hek:
tolhuis en poort uit 1701, gebouwd voor de tolheffing langs de trekvaart tussen
Leiden en Haarlem. Aan weerszijden de wapens van Leiden en Haarlem met jaartal
1656 (het jaar waarin de trekvaart gereedkwam). Haarlemmertrekvaart 37.
Abtspoel:
vlak ten zuiden van het Warmonderhek (ten ZO van het Leidse Hek) aan de noordrand
van de Poelgeester strandwal, stond het 13e eeuwse kasteel Abtspoel, waarmee
de Abdij van Rijnsburg haar controle over het veer naar Warmond beoogde veilig
te stellen. De ruïnes zijn met de grond gelijk gemaakt met de aanleg van de
Abtspoelweg.
Molen 't Poeltje: poldermolen (grondzeiler) uit 1787, gebouwd
ter bemaling van de Klaas Hennepoelpolder en tot 1924 in bedrijf. Daarna in
verval geraakt maar in 2005 geheel gerestaureerd. Vlak ten oosten van de Abtspoelweg.
Museum Corpus: Reis door een 35 meter hoog zittend model van het
menselijk lichaam. Het museum is gelegen aan de A44 bij de afrit Leiden, Willem
Einthovenstraat 1, 071-7510200, www.corpus-experience.nl
Binnenwater
Klinkenbergerplas: ten NO van Haaswijk gelegen recreatiegebied met
aan de westzijde (overzijde brug over de Haarlemmertrekvaart) een zandig zwemstrand
en een surfstrand (in de NW-hoek, met parkeerplaats).
Wandelen en fietsen
Fietsen zijn te huur bij NS station Leiden.
Vervoer
Het NS-station Leiden Centraal ligt op korte afstand van Oegstgeest. Bussen
richting Noordwijk, Katwijk en Warmond doorkruisen het dorp. De buzzer is een
dagkaart voor het hele gezin. Daarvoor reist u een dag lang onbeperkt met twee
volwassenen en maximaal drie kinderen tot en met elf jaar naar alle plekken
waar Connexxion u kan brengen www.connexxion.nl/buzzer
Gemeentehuis
Rhijngeesterstraatweg 13,
tel. 071-5191793, www.oegstgeest.nl.