Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Cultureel Erfgoed

Ter Leede: hier bouwde Heer Walewijn van Alkemade, een verwant van de Hollandse graven, in de 13e eeuw de ridderhofstede Ter Leede (letterlijk: "aan de watering"). Walewijn's zonen noemden zich vervolgens van Zassenem; de volgende bewoner van Ter Leede was Diederik van Zassenem, omstreeks 1280. Ter Leedelaan 43.
't Kraaienest: boerderij uit 1533, gebouwd op de ridderhofstede Huis Ter Leede. gepleisterd chaletvormig huis uit 1660, naast het gelijknamige park. Baron van Heemstralaan 9.
Stalgebouw, uit de 18e of 19e eeuw, eveneens behorend bij Huis Ter Leede. Baron van Heemstralaan 7.
Oranjerie: uit 1824, behorend bij het complex Huis Ter Leede. Baron van Heemstralaan 13.
Bollenschuren: goed voorbeeld van een in sobere zakelijke stijl gebouwde schuur uit 1914, relatief gaaf voorbeeld van een platgedekte bollenschuur. Tussen 1860 en 1930 is een groot aantal bollenschuren gebouwd voor het drogen en bewaren van bloembollen na de oogst en vóór het planten ervan (meest zomer en najaar). Teylingerlaan 69.
Bollenschuur met kantoor: uit ca. 1925, voorbeeld van een weinig meer voorkomend type met een ruime vide temidden van de droogcellen. Teylingerlaan 70.
Ruïne van Teylingen / Slot Teijlingen: begin 13e eeuw was hier al een ronde, door water omgeven vluchtburcht (zoals die in Leiden), gebouwd op een geheel door veenmoeras omgeven kleine zandrug, een uitloper van de Sassenheimse strandwal. Vanwege de strategische ligging ervan vlakbij de Heerwegh van Leiden naar Haarlem liet Heer Dirk van Teylingen (familie van de Hollandse graven) de burcht rond 1250 uitbouwen tot een belangrijke stenen woonburcht, waarvan de oprijlaan rechtstreeks naar de kern van het dorp liep. Het werd een belangrijk jachtslot en houtvesterij van het graafschap Holland. De bekendste bewoner was Jacoba van Beieren (1401-1436), die hier vanaf 1428 de laatste jaren van haar korte leven woonde. Jacoba en haar minnaar Frank van Borselen maakten veel gebruik van de Gravendam om te gaan jagen in de Noordwijkerhoutse duinen die voor korte tijd als het ambacht Langeveld aan van Borselen waren beleend. Jacoba's positie als gravin van Holland werd betwist door haar oom Jan van Beieren en toen zij zonder zijn toestemming huwde met van Borselen organiseerde Jan een strafexpeditie tegen haar. In 1572/73 werd het slot tijdens het beleg van Leiden zwaar beschadigd. Rond 1614 werd de woontoren weer opgeknapt en bouwde men op de voorburcht een gerieflijker woonhuis. Tot de Franse bezetting in 1793 behield het slot zijn functie als houtvesterij. In 1888 werd de ruïne staatseigendom. Doorgaans open (incl. expositie): 14-17 u. Teylingerlaan 23, Teijlingen (gem. Voorhout). Meer info: tel. 0252 211597.
Hoofdstraat: oudste noord-zuid verbinding over de Sassenheimse strandwal en nog steeds de belangrijkste dorpsas; bezit een reeks van laat-negentiende en vroeg-twintigste eeuwse villa's met veelal invloeden uit Art Nouveau en Jugendstil. Er zijn ook nog oudere panden te vinden, zoals:
Herenhuis: gebouwd in 1873 als dokterswoning, in eclectische stijl; van 1903 tot 1968 in gebruik als pastorie van de Hervormde Gemeente. Hoofdstraat 230.
St. Pancratius kerk en pastorie: de pastorie werd gebouwd in 1877, terwijl de uit 1870 daterende kerk in 1913 en 1929 geheel werd herbouwd. Hoofdstraat 186 en 188.
Vml. St. Annaklooster en St. Annaschool, tegenwoordig gemeenschapshuis. Hoofdstraat 167.
West-End: buitenhuis uit het midden van de 18e eeuw, gelegen in een oud landgoedbos, diende ooit als pastorie en was enige tijd de residentie van de bisschop van Haarlem. Hoofdstraat 165.
Anna-Margaretha: villa uit 1912; de in het glas-in-lood verwerkte afbeeldingen van bolgewassen verwijzen naar het bollenbedrijf van de familie Speelman die de villa liet bouwen. Het glas-in-lood is vervaardigd door het vermaarde atelier Bogtman in Haarlem. Hoofdstraat 153.
Vml. Gereformeerde Kerk: uit omstreeks 1820, in 1866 verbouwd tot kosterswoning met daarachter een kerkzaaltje van de Christelijke Afgescheiden Gemeente, later de Gereformeerde Kerk geheten. Het pand heeft 10 jaar als kerk gediend. Toen werd een grotere Gereformeerde Kerk gebouwd, die op nummer 137a te vinden is. Hoofdstraat 139.
Oude Tol: ten zuiden van het dorp werd langs de Herenwegroute tot 1896 tol geheven; hier staat nu een restaurant. Hoofdweg 147.
Oude St Pancraskerk of Oude Dorpskerk: na de eerdere, waarschijnlijk houten kerk of kapel van Willibrord stond hier in de 11e eeuw een Romaans tufstenen kerkje, dat in de 12e eeuw een aan St. Pancratius gewijde parochiekerk werd; een gedeelte ervan is nog bewaard gebleven. Het hoge niveau waarop de kerk nog altijd ligt is een aanwijzing dat de kerk op een hoge plaats (mogelijk een oud duin) op de strandwal is gebouwd. De toren, althans het onderste gedeelte, dateert vermoedelijk uit de 13e eeuw. In 1574, het jaar van Leidens ontzet, werd deze kerk door de geuzen verwoest en vervolgens in 1595 weer opgebouwd in Romaans-Gothische stijl. Het materiaal voor herbouw was voor een groot deel afkomstig van het verwoeste slot Teylingen. In 1720 werd de kerk vergroot door een lagere aanbouw. De aanschaf van een uniek Goltfusz-orgel, uit 1658, vormde de bekroning van deze laatste restauratie (1971-'73). Hoek Hoofdstraat/Hortuslaan.
Oude Koningshuys: statig rechthoekig landhuis uit 1628, omringd door een park met vijver. Sinds 1947 restaurant. Wilhelminalaan 13.
De Speelman: onderbouw van een achtkantige korenstellingmolen uit 1846; genoemd naar de laatste molenaar, C.J. Speelman; na een brand in 1869 weer deels opgebouwd; de Stichting De Molen van Sassenheim (0252-212011) heeft plannen voor een volledig herstel. H. Knoopstraat 1.
Wildrijk, De Bonte Koe en Schoonewegen: drie 17e eeuwse boerderijen; de schuur bij Schoonewegen stamt uit de 18e eeuw. Rijksstraatweg 55, 60 en 71

Museum
Sikkens Schildersmuseum: Informatie over de produktie en het gebruik van verf, vroeger en nu. Open: woe 12-17u. Wilhelminalaan 1, tel. 0252 221089.