|
Plaatsen |
| Valkenburg |
| |
|
Valkenburg is een landelijke gemeente waarvan de oude dorpskern vrijwel is
vastgegroeid aan Katwijk. In het noorden, aan de overkant van de Oude Rijn,
is Rijnsburg steeds dichterbij gekomen. Het grootste deel van Valkenburg is
echter open gebied met weilanden en het Marinevliegkamp, maar ook steeds meer
kassen. De gemeenten Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg vormen sinds 1 januari
2006 een nieuwe gemeente.
Aantal inwoners: 61.260 (2009)
Gezocht: voor deze pagina zijn wij op zoek naar een
paginasponsor. Iets voor
u?
Weidegebied
Het open zuidelijke deel van Valkenburg (rond het vliegkamp) bestaat deels uit
graslanden. Deze zijn rijk aan weidevogels en ook belangrijk voor trekvogels.
Romeinen. De zuidoever van de Oude Rijn was voor de Romeinen van grote
strategische betekenis; hier werd een serie forten gebouwd tegen invallen van
de ten noorden van de Rijn wonende Friezen. Het ter plaatse van het huidige
Valkenburg gebouwde castellum Praetorium Agrippinae was één van de meer bekende
legerplaatsen. Het fort werd regelmatig verwoest en is zes maal herbouwd. Het
oudste fort was geheel van hout en dateert van 40 A.D. Het daarin gelegerde
garnizoen bestond uit vier pelotons infanteristen (320 man) en twee vendels
ruiterij (60 man). Vondsten van voedselresten, gereedschappen en hout van het
fort zelf maken een reconstructie mogelijk van de manier waarop de manschappen
leefden en gehuisvest werden. Ook zijn grote vellen leer gevonden, stukken van
tenten die gebruikt werden wanneer de troepen op mars waren. De laatste herbouw
van het fort was in steen, met indrukwekkende toegangspoorten.
Curtis. In de 9e eeuw wordt de kerk van "Valcanaburg en toebehoren" genoemd
als volledig eigendom van de Bisschop van Utrecht. Valkenburg is ontstaan uit
een zgn. curtis, een stuk grootgrondbezit met een hoofdhoeve als middelpunt
(ter plaatse van het Romeinse castellum en het latere Marktveld), een kerk,
een aantal grotere en kleinere hoeven met bouw- en weiland, en een groot boscomplex.
Rond 1129 verloor de Utrechtse kerk haar Valkenburgse curtis (toen bestaande
uit 3 grotere hoeven, 16 kleinere hofsteden, het bijbehorende land en een bos)
aan de graaf van Holland, die erin slaagde de gehele Rijnstreek (incl. de duinen
onder de Oude Rijnmond) te bemachtigen en er een grondheerlijkheid van maakte.
Jaarmarkt. De door de Romeinen op de zuidoever van de Oude Rijn verhoogde
heerweg is altijd een belangrijke oost-west route gebleven. Rond 840 zouden
er ter plaatse van Valkenburg al paarden worden aangevoerd. In de 12e eeuw kwam
de handel tot grote bloei. Kooplieden bereisden de landweg langs de Hollandse
kuststrook en er ontstond een keten van jaarmarkten. Elk jaar in september,
als het graan van de akker was, werd de Valkenburgse jaarmarkt gehouden op het
Marktveld. Deze traditie staat nog altijd bekend als 'Neerlands Oudste Paardenmarkt'.In
de loop van de 13e eeuw deed de graaf geleidelijk afstand van zijn rechten,
waarbij de gebruikers van de grond volledig eigenaar werden. Rond 1339 werden
de Heren van Wassenaar tevens Ambachtsheer van Valkenburg en Katwijk. De graaf
behield het hooggerecht, het leenheerschap van de ambachtsheerlijkheid en de
duinen (de 'grafelijke wildernis') en het 'recht van de wind': hij bezat en
beleende een tweetal windmolens.
Landbouw. Cultuurgrond is in Valkenburg altijd schaars geweest; daarvoor
was alleen de klei van de Oude Rijnmond beschikbaar; maar naast akkerbouw (bijv.
graan) waren er ook gemeenschappelijke weiden, de meenten (mienten); het grafelijke
duingebied werd niet gemeenschappelijk gebruikt. Pas na 1560 zou de cultuurgrond
door duinafgraving worden uitgebreid. Valkenburg werd als regionaal economisch
centrum verdrongen door Leiden en het oude agrarische dorp werd zelfs overvleugeld
door twee jongere nederzettingen binnen haar eigen grenzen; Katwijk aan Zee
en Katwijk aan den Rijn waren al in de 14e eeuw welvarende vissersdorpen. Na
de afsplitsing van Katwijk in 1615 restte Valkenburg nog slechts de landbouw
en de Paardenmarkt. Enkele eeuwen later zou zich wat industrie (o.a. kalkovens)
vestigen.
Marinevliegkamp. De vestiging van een vliegkamp zette Valkenburg weer
op de kaart. Direct aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd een groot
deel van Valkenburg en het vliegkamp verwoest. Hoe betreurenswaardig dit ook
was, dit bood wel de mogelijkheid voor archeologisch onderzoek naar het Romeinse
castellum; de ontdekking van zes boven elkaar gelegen forten gaven Valkenburg
opnieuw grote bekendheid. Maar door de behoefte aan nieuwe woningbouwlocaties
staat de toekomst van het vliegkamp al vele jaren ter discussie, evenals overigens
de zelfstandigheid als gemeente.
Castellumplein:
In het straatwerk van het Castellumplein zijn de contouren van het laatste Romeinse
castellum aangegeven. Een bronzen plaat geeft de betekenis daarvan aan en bevat
de plattegrond van het 6e castellum. Dit is het historisch centrum van Valkenburg,
waar de curtis heeft gestaan, nabij het Marktveld en het huis Torenvliet. eeuwenlang
is Valkenburg te herkennen geweest aan haar kerktoren, maar de toren werd in
1940 kapotgeschoten en pas in 2000 herbouwd. In deze toren is een expositie
ingericht over de rijke geschiedenis van het dorp. Geopend 10-12 u. Castellumplein
1, tel . 071 4027961.
Nationaal Smalspoormuseum:
de geschiedenis van het smalspoor wordt hier getoond aan de hand van stoomlocomotieven,
foto's en modellen. Een deel van het smalspoor deed lange tijd dienst voor de
drinkwaterwinning in de duinen van Berkheide (Katwijk). Onderdeel van het museumbezoek
is een rit van ca. 45 minuten met de stoomtrein rond het Valkenburgse meer.
Voor kinderen is er tevens de mogelijkheid met speelgoedtreinen te spelen. Bus
43 (vanaf Leiden) halte Haagsche Schouw, vandaar 8 minuten lopen. Doorgaans
geopend: za-zo vanaf Hemelvaartsdag t/m eind sept., 11-17 u; groepen daarbuiten
ook op afspraak. J. Pellenbarqweg 1, tel. 071 5724275, www.smalspoormuseum.nl
Binnenwater
Valkenburgse Meer: door zandwinning ontstaan recreatiegebied.
Het ZO deel is bestemd voor intensieve recreatie, men kan hier o.a. zwemmen
en surfen. In dit deel bevindt zich een restaurant en ligweides.
Wandelen & Fietsen
Werkgroep Natuur en Milieu organiseert wandelingen en excursies, tel. 071 4016629.
De website Ontdek
Zuid-Holland (van ZHBT en EUCC) biedt informatie en kaarten van bewegwijzerde
wandel-, fiets- en kanoroutes.
Dagje uit aan zee
Wandelroutes, fietsroutes, excursies, diverse activiteiten en vrijwiligerswerk,
zie Dagje
uit aan Zee Katwijk, Valkenburg en Wassenaar
Attracties
Smalspoormuseum en
stoomtrein: met een historische stoomtrein kan men een 3,2 km lange
rit maken rondom het Valkenburgse Meer (zie ook bij Cultureel Erfgoed).
Zie verder de pagina Attracties in Zuid-Holland.
Evenementen
Sept, 2e woensdag.: Neerlands Oudste Paardenmarkt. Info: Paardenmarktcomité,
tel. 071 4013121
Vervoer
Vanaf NS station Leiden Centraal: buslijn 32.
Gemeentehuis
't Boonrak 21, Postbus 22,
2235 ZG Valkenburg, tel. 071 4061400, www.valkenburgzh.nl
Overige bronnen
Vereniging Oud Valkenburg, 071 4027961.