Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen Hotels

Het Waddengebied bestaat uit een ondiep, gedeeltelijk afgesloten deel van de Noordzee, de Waddenzee, begrensd door kwelders en een reeks duineilanden, de waddeneilanden. De Waddenzee maakt deel uit van het grootste getijdengebied in Europa dat zich uitstrekt van Den Helder tot het Deense Esbjerg, een gebied met uitgestrekte slikken, zandbanken en geulen. Het grootste deel van de Waddenzee en van de onbewoonde eilanden zijn natuurreservaten krachtens de Natuurbeschermingswet en de PKB Waddenzee. Het gebied is van internationaal belang omdat het een kraamkamer is voor de Noordzee, een rust-, rui- en voedselgebied voor miljoenen trekvogels, en een broedgebied voor duizenden vogels, zeehonden en vele andere soorten. Het gebied is uitgekozen voor Europese bescherming als deel van het Natura 2000 Netwerk. Maar het is - en met name de waddeneilanden - ook een belangrijk recreatiegebied voor Nederland en Duitsland.
Omvang: ca. 250.000 ha; het natuurreservaat is ca. 150 000 ha.
Beheer & eigendom: het gebied is eigendom van de Staat en wordt beheerd door de Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Vervoer en Waterstaat (V&W).

Natuur en landschap

Zee & Kustlijn
De natuurlijke waarden van het gebied zijn vooral verbonden met zijn karakter als ondiepe zee met zijn slikken en zandbanken die bij laag tij droogvallen. De mariene fauna is divers en rijk aan bijvoorbeeld wormen, schelpdieren, schaaldieren en vissen. Bovendien is het een kraamkamer voor garnalen en vis voor de Noordzee en een voedselgebied voor vogels en zeehonden. Er zijn waadvogels die er voedsel zoeken bij eb en bij vloed rusten op hoger gelegen stranden, duinen en eilanden (hoogwatervluchtplaatsen); de zeehonden rusten op zandbanken en stranden bij eb en foerageren vooral bij vloed.

Jonge Duinlandschap
Op de waddeneilanden is een reeks belangrijke duinsystemen ontstaan:
Rottum: twee eilanden, Rottumeroog (350 ha, spoelt langzaam weg) en Rottumerplaat (400 ha, groeit langzaam aan zodat beide zich in evenwicht houden), beiden onbewoond en gesloten voor het publiek
Schiermonnikoog: een Nationaal Park (1890 ha) met een groot duincomplex
Ameland: 791 ha duinen
Terschelling: ca. 5000 ha duinen, met kwelders in het oosten de kunstmatige stuifdijk van de Bosplaat
Vlieland: 1840 ha duinen, met in het westen een grote zandplaat (Vliehors)
Texel: 3760 ha duinen inclusief een mooie getijdengeul, de Slufter. Het begin van de ontwikkeling van kleine duinen vindt ook plaats op:
Noorderhaaks: grote zandvlakte, ten westen van de Marsdiepgeul (tussen Texel en Den Helder)
Griend: klein eiland dat meermalen kunstmatig vergroot is, nu ca. 100 ha
Meer informatie over Jonge Duinen is beschikbaar in deze gids.

Bossen
Door de extreme klimatologische omstandigheden is natuurlijk bos in het waddengebied in het algemeen laag en vindt men vooral eiken (Quercus robur); dit soort bos heeft zich alleen op de vijf grootste waddeneilanden ontwikkeld. In de 20e eeuw zijn veel coniferen aangeplant om verstuivingen vast te leggen, gedeeltelijk als werkgelegenheidsproject in de jaren 1930.

Kwelders
Langs de randen van de ondiepe zee zijn de hogere stranden gekoloniseerd door zoutminnende vegetatie en worden daarom kwelders genoemd. Opmerkelijke kwelders zijn onder meer:
Bosplaat: bijna 4000 ha in the oostelijk deel van Terschelling; een gebied dat al vele jaren Europese erkenning geniet (Diploma Raad van Europa). Het aan de Waddenzee grenzende gedeelte is tijdens het broedseizoen gesloten.
De Schorren: 80 ha in het noordoostelijk deel van Texel
Bildtpollen - Noord-Friesland Buitendijks (2430 ha): twee aan elkaar grenzende landaanwinningsgebieden bestaande uit slikken, kwelders en zomerpolders aan de rand van de Waddenzee. De zomerpolders en hogere kwelders worden begraasd; de slikken en lagergelegen kwelders lopen bij vloed onder water. De kweldervegetatie bestaat o.m. uit Zeeaster, Zoutmelde, Slijkgras en Zeekraal. Het gebied is van groot belang voor broedvogels en voor trekvogels en wintergasten (eenden en ganzen). In de broedtijd (april-15 juli) is het gebied gesloten, behalve de Zeedijk en een wandelroute.

Estuaria
Aan de zuidzijde van de Waddenzee liggen twee gebieden die gevormd zijn als estuaria (riviermondingen onder invloed van getij):
Lauwersmeer: vroeger de Lauwerszee, maar omdijkt in 1969; een deel is militair gebied (Marnewaard), het resterende deel is Nationaal Park in oprichting (4617 ha) met gras- en rietlanden, moerasbos en water. Vooral de graslanden hebben een rijke flora (bijv. orchideeën, Parnassia); belangrijk als broedgebied voor steltlopers (met name Kemphaan) en rustgebied voor trekvogels en wintergasten (eenden en ganzen). Het Nationaal Park is vrij toegankelijk op fiets- en wandelpaden.
Dollard: de riviermonding van de Eems, een 4400 ha brak getijdengebied, met kwelders langs de randen.

Flora & Fauna
De ondiepe zee is rijk aan allerlei soorten algen en wieren (diatomeeën, groenwieren, bruinwieren, roodwieren en de bacterieachtige blauwwieren). Voorbeelden van de rijke ongewervelde fauna zijn diverse soorten wormen, schelpdieren, garnalen, kreeften en krabben. De meest voorkomende vissoorten zijn Haring, Zandspiering, Makreel, Sprot en Schol. Belangrijke broedvogels zijn o.a. Scholekster, Tureluur, Wulp, Rosse grutto, Kleine strandloper, Bonte strandloper, Drieteenstrandloper, Kanoetstrandloper, Bontbekplevier, Strandplevier, Zilverplevier, Rotgans, Brandgans, Smient, Bergeend, Eidereend, Zilvermeeuw, Kokmeeuw, en Visdief. En bovendien is in het gebied een gezonde populatie Gewone zeehonden en Grijze zeehonden.

Bezoekerscentra
Schiermonnikoog: bezoekerscentrum van het Nationaal Park; excursies. Torenstreek 20, 9166 LK Schiermonnikoog, tel. 0519 531641.
Natuurcentrum Ameland: exposities, collecties en zeeaquarium. Niet gratis. Strandweg 38, Nes. Tel. 0519 542737
Centrum voor Natuur en Landschap: exposities, collecties en zeeaquarium. Niet gratis. Burg. Reedekkerstraat 11, West-Terschelling. Tel. 0562 442390.
De Noordwester, Vlielands Centrum voor Informatie en Educatie. exposities, collecties en zeeaquaria. Niet gratis. Dorpsstraat 150, 8899 AN Vlieland, tel. 0562 451700.
Ecomare, Centrum voor Wadden en Noordzee; tentoonstellingen en opvang van zeehonden en zeevogels. Niet gratis. Ruijslaan 92, De Koog. Tel. 0222 317741, www.ecomare.nl.
Expozee: informatiecentrum over Lauwersmeer en Waddenzee. Niet gratis. Strandweg 1, Lauwersoog. Tel. 0519 349045. Bereikbaar per bus vanuit Groningen

Natuurbeheer
Natuurbeheer in het gebied wordt bepaald door de PKB Waddenzee, een nationale poging om economische ontwikkeling te combineren met natuur- en milieubehoud in het gebied. Door de verscheidene PKB's bevordert de overheid duurzame ontwikkeling door toezicht op de omvang van visserij, gasboringen, recreatie en toerisme en militaire activiteiten. De PKB is bindend voor alle nationale, regionale en lokale overheden. Het concept 3e PKB, dat de toekomst van het gebied voor de komende 10 jaar zal bepalen, is nog in behandeling. De Waddenvereniging en andere milieuorganisaties hebben herhaaldelijk gevraagd om verdere beperkingen van militaire activiteiten en de mechanische visserij op schelpdieren, wat bijzonder schadelijk is voor de vogelstand; zie www.waddenvereniging.nl en www.interwad.nl. Sinds 1997 werken de overheden van Nederland, Duitsland en Denemarken samen voor bescherming en behoud van het gehele Waddengebied, met ondersteuning van het Common Wadden Sea Secretariat (www.waddensea-secretariat.org). In 1982 hebben de landen overeenstemming bereikt over een "Gezamenlijke Verklaring over de Bescherming van de Waddenzee"; de landen zijn van plan om op basis hiervan hun activiteiten en maatregelen te coördineren om de Waddenzee te beschermen. Een trilateraal Waddenzee Plan, aangenomen in 1997, is gericht op de bevordering van een gezond milieu, diversiteit aan habitats en soorten, duurzaam gebruik, geïntegreerd beheer, kustbescherming en het informeren en erbij betrekken van de plaatselijke bevolking.