Cultureel Erfgoed

Westland-Delfland herbergt nog een groot aantal historische monumenten, w.o. interessante molens en boerderijen, en enkele musea. Onderstaand een selectie:

Monster-Ter Heijde
De Vier Winden: korenmolen (stellingmolen) uit 1882; er wordt nog steeds volkoren meel en witte bloem gemalen, dat ter plekke te koop is. Hoek Molenweg-Haagweg, Monster, tel. 070 3688926.

Poeldijk
Hofstad Arckelsteijn: voormalige boerderij die nu als monument een prominente plaats inneemt in het dorpsbeeld van Poeldijk. Na een brand in 2000 weer hersteld. Wateringsweg 22, Poeldijk. Tel. 0174 243335.

Wateringen
Hervormde Kerk: restant van een kruiskerk die vermoedelijk rond 1350 is gebouwd. Het oudste bouwwerk van Wateringen. De toren en een deel van het kerkgebouw zijn in 1979 gerestaureerd. Plein 9, Wateringen.
Fruitmuur Poeldijkseweg: gebouwd omstreeks 1900 en gebruikt om teelten van zacht fruit, in dit geval druiven, tegen de koude noorden- en westenwinden te beschermen. De fruitmuren zijn karakteristiek voor het Westland, de economische bloei hier begon vooral met deze teelten. Poeldijkseweg bij 32/34, Wateringen.
Hofboerderij: voormalig slot waar in het verleden het geslacht 'Van de Wateringhe' heeft gewoond. In 1253 wordt dit al als het 'huys ter Wateringen' vermeld. Het slot is in 1573 verwoest. Op deze plaats werd daarna een verblijf naar Bouwmanstrant gebouwd. Rond de Hofboerderij bevinden zich de Middeleeuwse grachten van het vroegere slot. De Hofboerderij is nu gedeeltelijk in gebruik als sociaal-cultureel centrum. Op het terrein rond de Hofboerderij, het Hofpark, worden jaarlijks festiviteiten georganiseerd. Heulweg 9, Wateringen.
Suydervelt: boerderij, restant van een 17e eeuwse buitenplaats, gelegen aan het water van de Heulweg. Heulweg 18, Wateringen.
Windlust: korenmolen (stellingmolen) uit 1869, na restauratie in 1972 weer in gebruik genomen. Elke 1e zaterdag van de maand is de molen volop in beweging en voor het publiek toegankelijk. Heulweg 8, Wateringen. Stichting Vrienden van de Wateringsche Molen, Wateringen, tel. 0174 225600.

Kwintsheul
Sonnehoeck: opmerkelijk tuindersbedrijf bestaande uit een boerderij (2e helft 18e eeuw), een verzameling van acht kassen, twee ketelhuizen met schoorstenen, een watertoren en een fruitmuur. Hollewatering 26, Kwintsheul.
Halfwege: boerderij van het langsgeveltype, met de noklijn evenwijdig aan de doorgaande weg van Wateringen naar Kwintsheul; gebouwd in een ambachtelijk-traditionele bouwtrant uit de periode 1600-1800 en rond 1880 weer verbouwd. Heulweg 129, Kwintsheul.

Honselersdijk
Hof te Honselersdijk: het oorspronkelijk Hof dateert uit de Middeleeuwen. In 1621 werd het Hof verbouwd en uitgebreid. Tussen 1640 en 1650 kwam er een gebouw met drie vleugels en daaromheen uitgestrekte tuinen met bossen, visvijvers, hertenkampen en een oranjerie. Het werd ook wel 'Klein Versailles' genoemd. In 1815 werd vrijwel alles afgebroken, met uitzondering van één van de vleugels. Oorspronkelijk was dit het gastenkwartier De nederhof, bij de valbrug., In 1976 is de Nederhof gerestaureerd en is tegenwoordig in gebruik als gezinsvervangend tehuis. Hofstraat 29-31.
Westlands Museum voor Streek- en Tuinbouwhistorie: geschiedenis van het Westland, m.n. de Westlandse glastuinbouw, van prehistorie tot heden. Er is ook een historische tuin met een reconstructie van een Westlands tuinbouwbedrijf uit ca 1900. Open: di t/m za 14-17 u; jun t/m okt ook elke 1e zo v.d. maand 13-17 u. Tel. 0174-621084. Middelbroekweg 154, Honselersdijk.

's-Gravenzande
Dorpskerk: oorspronkelijk stond hier een 13e eeuwse kerk, die in de 14e eeuw werd vervangen door een grotere: een drie-schepige hallenkerk met een toren van 85 m hoog Nadat deze begin 19e eeuw was ingestort werd op deze plaats de huidige dorpskerk gebouwd. Langestraat 34, 's-Gravenzande, tel. 0174 413473.
De Spaansche Vloot: herberg die in het verleden ook wel Herberg 'De Borsboom' genoemd. De oudste vermelding van deze herberg stamt uit 1543. Omstreeks 1690 brandde het gebouw geheel af en werd in haar huidige vorm herbouwd. Marktplein 1, 's-Gravenzande.
Korenmolen: stellingmolen uit 1908. Aan de zuidkant van het dorp, Naaldwijkseweg 117, 's-Gravenzande, tel. 0174 420305.
Vreeburch: 18e eeuwse buitenplaats die rond 1870 is afgebroken en waarop nu de woonwijk Vreeburch is gebouwd. Oorspronkelijk stond hier het Begijnhof, gesticht voor het jaar 1255 en waarschijnlijk het oudste begijnhof in de Noordelijke Nederlanden.

Hoek van Holland: herbergt enige meer recente monumenten en diverse musea.

Naaldwijk
Oude Raadhuis: in 1562 schonk Willem Korsszoon de grond voor de bouw van een 'gemeen-raet of dynghuys'. Het raadhuis werd in 1632 voor de eerste keer gerestaureerd. Omstreeks 1755 kwam de ingang aan de zijkant van het gebouw in de Herenstraat. Tijdens een restauratie in 1934 werden op de Hollandse renaissancegevel de familiewapens aangebracht van de heren van Naaldwijk: Frederik Hendrik en Willem lll. Boven deze ingang bevindt zich een gevelsteen met Vrouwe Justitia. Dit herinnert aan de tijd dat in het raadhuis recht werd gesproken. Het pand wordt niet meer als raadhuis gebruikt. Wilhelminaplein, Naaldwijk.
Oude Kerk: het onderste deel van de toren dateert al uit de 13e eeuw. Na een brand in 1472 is de kerk herbouwd. Uit die tijd dateert het wapen van Hendrik lV dat zich op de balken tussen koor en schip bevindt. Het koorhek werd tijdens de herbouw vervaardigd. De eikenhouten preekstoel dateert uit 1619. Bijzonder is de hagioscoop of wel 'heiligenkijker'. Het is een gat in de muur waardoor de heren van Naaldwijk vanaf hun banken in de kerk als enigen het gebeuren in het koor konden volgen. Wilhelminaplein 5, Naaldwijk.
Pomp: een natuurstenen pomp uit 1629. Oorspronkelijk stond deze midden op het plein maar werd net voor de oorlogsjaren verplaatst naar een hoek van het Wilhelminaplein, aan de zijkant van het voormalige raadhuis. Na een nieuwe inrichting van het plein, in 2000, staat de gerestaureerde pomp voor de voormalige pastorie. Wilhelminaplein, Naaldwijk
Heilige Geesthofje: hofje uit 1496, bestaande uit 12 woningen met trapgeveltjes en een kapel uit de 16e eeuw. Centrum Naaldwijk.
Watertoren: een 41 m hoge watertoren uit 1930 met expressionistische baksteenarchitectuur. De niet-zichtbare dragende constructie is van beton, De toren heeft cultuurhistorische waarde in de geschiedenis van de regionale nutsbedrijven, voor de architectuur en bouwtechniek als ook voor de stedenbouwkundige en beeldbepalende waarde van Naaldwijk. Grote Woerdlaan.
Oude Tramstation: gebouwd in 1907 voor de Westlandsche Stoomtramweg-Maatschappij, in eclectische stijl met Jugenstil- en chaletstijlelementen. De tramlijn werd in de 2e helft van de zestiger jaren opgeheven. Het station is van belang voor de ontwikkelingsgeschiedenis van het Westlandse (goederen) vervoer als ook vanwege de kwaliteit van het ontwerp en de toegepaste stijlelementen. Sinds 1977 in gebruik als ontmoetingscentrum van de Stichting Buitenlandse Landgenoten. Verspycklaan.
Hoeve Cruysbrouck: een bijzonder stijlvol historisch pand uit de 19e eeuw. Dit terrein behoorde voorheen tot het domein van de Oranjes. Familiewapens zijn nog te zien op de twee stenen zuilen aan het begin van de oprijlaan. Op de hoek van Middel Broekweg en Kruisweg.

De Lier
Domtoren: scheefstaande toren die oorspronkelijk rond 1350 is gebouwd. De kerk brandde in 1572 uit door blikseminslag en werd in 1590 hersteld. De toren werd pas in 1630 hersteld. De kerk is in 1954 voor het laatst gerestaureerd. Rankplein, Hoofdstraat 51, De Lier.
Museum De Timmerwerf: uit 1642. Dit pand is enkele jaren geleden ontdekt en is in 1999 volledig gerestaureerd. De unieke combinatie van een historisch gebouw en eeuwenlang gebruik als timmerzaak maakte de bestemming zonneklaar: een timmermuseum. Veel oude timmer- en molenmakersgereedschappen zijn perfect bewaard gebleven. Hoofdstraat 63, De Lier, tel. 0174-515779. Open: za 10-16 u.

Maasdijk
Sluiswachterswoning: oorspronkelijk was de Oranjesluis bedoeld om via een vaart de vijvers van het Hof te Honselersdijk van vers water te voorzien. De sluiswachterswoning is een karakteristiek historisch pand met een torenachtige opbouw, die vanaf de hoge Maasdijk uitkijkt over een zee van kassen. Het dateert uit de tijd van de inpoldering van de Oranjepolder, waarmee in 1644 een begin werd gemaakt. In 1673 werd de Oranjesluis gebouwd met daarbovenop de sluiswachterswoning. Op de Maasdijk bij de Oranjepolder.

Maassluis: historisch stadje met veel monumentale gebouwen.

Maasland
Een karakteristiek dorpsgezicht temidden van een fraai landschap dat ruime recreatieve mogelijkheden biedt.

Schipluiden
De Kenenburg: al in de 12e eeuw was er hier een versterking op een kleidekafzetting in de nabijheid van een hoger liggende oeverwal uit de pre-romeinse tijd, op de overgang van het kleigebied in het noordwesten en de veengronden in het oosten. Uit de 13e en 14e eeuw zijn greppels en kuilen aangetroffen en in het kasteel waarschijnlijk uitgebreid. De kern van het complex werd gevormd door een donjon of woontoren die op de noordwestelijke hoek van het hoofdterrein stond. De bekendste bewoner was Otto van Egmond (1522-1586). Na de verwoesting in 1572-1574 (tijdens de Spaanse bezetting) werd de Keenenburg hersteld met de Voorburcht aan de noordzijde van het kasteel. Het 17e eeuwse huis is in 1993 gereconstrueerd. Het terrein van de Kenenburg werd later ingenomen door glastuinbouw dat vervolgens moest wijken voor woningbouw. Het terrein van de hoofdburcht is echter vrijgehouden en wordt nu als gemeentelijk park gebruikt. Het terrein van Kenenburg is tegenwoordig een archeologisch monument. Kenenburgerweg, Schipluiden.
Museum Het Tramstation: dit museum is gevestigd in het voormalig tramstation (1913). Expositie van voorwerpen gevonden bij opgravingen van het voormalig kasteel Keenenburg, foto's, tekeningen en maquette. Ook is er aardewerk, keramiek, glaswerk, tin en pijpen. Open: wo+za 14-16 u. Tel. 015 3808863. Otto van Zevenderstraat 2, Schipluiden.
De Korpershoek: korenmolen (grondzeiler), oorspronkelijk in 1762 gebouwd in Leimuiden en in 1950 overgeplaatst naar Schipluiden. Buurtschap Oostgaag, langs de Vlaardinger Vaart. Gaagweg 1, Schipluiden, tel. 015 3809128.
Groeneveldse molen: poldermolen (grondzeiler), in 1719 gebouwd ter bemaling van de Groeneveldse polder. Ca. 800 m ten ZW van het buurtschap 't Woud. Woudseweg 186, Schipluiden, tel. 015 3808432.

't Woudt: kleinste plaatsje van Holland, waarvan het dorpsbeeld al eeuwen onveranderd is gebleven en daarom tot beschermd dorpsgezicht is verklaard. In de kerk (1277) worden regelmatig orgelconcerten gegeven. Ooit bouwden de boeren hier hun boerderijen op droogevallen kreekbeddingen, die in de loop van de tijd hoog kwamen te liggen in het dalende veengebied. Daarom steken de boerderijen boven het landschap uit.

Delft: belangrijkste stad van Delfland en zetel van het Hoogheemraadschap; de historische binnenstad is één van de mooiste van Holland met tal van belangrijke monumenten en diverse musea.