Regio


De Zuid-Hollandse Kust



Zuid-Holland is door zijn hoge bevolkingsdruk een provincie met grote contrasten. Tussen de stranden en de polders is het steeds meer woekeren met de benodigde ruimte voor haven- en industriegebieden, kassen en bollenvelden, steden en dorpen.
De vastelandskust wordt bepaald door duinen en badplaatsen als Noordwijk, Katwijk en Scheveningen, die alle zijn ontstaan uit kleine vissersdorpen. Daarachter liggen de stedelijke gebieden van Den Haag en Leiden en ten noorden daarvan de Bollenstreek.
Bij de Nieuwe Waterweg begint feitelijk de Zuid-Hollandse Delta, met één van de belangrijkste havens ter wereld (Rotterdam-Europoort-Maasvlakte) en de voormalige zeearmen van Rijn en Maas, die van de zee gescheiden zijn door de dammen en sluizen van het Deltaplan.

Voor meer algemene informatie: pagina Nederland
Streek. Voor streekinformatie: zie de pagina's Bollenstreek, Den Haag - Leiden, Westland-Delfland en de Kust van Voorne, en de diverse plaatsen, stranden, natuurgebieden enz.

Natuur & Landschap

Zee
De zee is feitelijk een natuurgebied, met vele soorten vissen, schelpdieren, krabben, garnalen, wormen enz. De kustwateren zijn belangrijke kraamkamers voor de gehele Noordzee en het rijkst aan dierenleven. Het zee-ecosysteem staat onder zware druk van de visserij; de zeebodem wordt voortdurend omgewoeld en diverse vissoorten worden met uitsterven bedreigd.
Noordzee: natuurlijk leefgebied van ca. 200 vissoorten w.o. Zandspiering, Schelvis, Schol, Tong, Sprot, Koolvis, Haring, Makreel, Kabeljauw en Wijting; in de open zee komt ook de Bruinvis voor, een zoogdier van de dolfijnenfamilie. Incidenteel verdwalen in het najaar vanuit het noorden komende Potvissen in de Noordzee; als deze in ondiepe gedeelten komen kunnen ze moeilijk weer terug en stranden jammerlijk. www.zeeinzicht.nl
Voordelta: In het ondiepe zeegebied van ZW-Nederland is ten westen van de zeedijken een getijdengebied ontstaan met zandbanken en geulen. Deze Voordelta is belangrijk als mariene kraamkamer, voor zeehonden en voor kust- en zeevogels.

Estuaria
De riviermondingen en estuaria van de Rijn en Maas werden tot de realisatie van de Deltawerken beheerst door de zee en het getij, maar sindsdien zijn zij daarvan afgesneden door indrukwekkende dammen en sluizen; in ZW-Nederland zijn diverse als estuaria ontstane zeegaten veranderd in binnenmeren door de aanleg van de Deltadijken; in Zuid-Holland zijn dat onder meer:
Haringvliet: nu een groot zoetwatermeer met daarin het eiland Tiengemeten, dat onlangs is ingericht als natuurgebied.
Grevelingen (13.600 ha): nu een zoutwatermeer met enkele grote, begroeide zandplaten.
Dordtse Biesbosch (808 ha): Zuid-Hollands gedeelte van een voormalig zoetwatergetijdengebied (enig in zijn soort in NW-Europa), verloor zijn natuurlijke dynamiek door de Deltadammen. Nationaal Park.

Schorren, gorzen en slikken
Langs de randen van de estuaria liggen liggen opgeslibde vlakten: schorren of, zoals ze in Zuid-Holland ook wel zeggen: gorzen. Begroeiing kan hier tot bloei komen, doordat ze alleen nog bij heel hoog water overstromen. De vloed dringt nog wel door tot de stroomgeulen die zich steeds verleggen. In de Grevelingen liggen een aantal slikkige zandplaten, o.m. de Slikken van Flakkee en Hompelvoet.

Duinlandschap
Langs de gehele Noordzeekust zijn nog Jonge duingebieden aanwezig. De belangrijkste daarvan zijn:
Amsterdamse Waterleidingduinen (3400 ha): uitgestrekt en zeer afwisselend open duingebied met in het noordelijk deel bossen en een drinkwaterwingebied en in het zuidwesten een spectaculair natuurherstelproject met stuifduinen. Geen fietsen, geen honden. Toegangskaart vereist.
Noordwijk Noordduinen (600 ha): open duinlandschap met enige restanten van een oude dennenaanplant; in het zuiden markeert een stuifduingebied een succesvol natuurherstelproject. Toegankelijk op wandel- en fietspaden (o.a. Noordwijk-Zandvoort). Gratis toegang.
Berkheide-Ganzenhoek (1000 ha): gevarieerd open duinlandschap, met veel opgaand struweel, kwetsbare mos- en korstmoshellingen en een flink aantal meren voor de drinkwaterwinning. In het ZW deel is een natuurherstelproject in uitvoering. Grotendeels vrij toegankelijk voor wandelaars.
Meijendel (2000 ha): zeer afwisselend duingebied met opgaande bossen, dichte struwelen, grasvlakten, kwetsbare kruiden-, mos- en korstmoshellingen, stuifduinen, natte duinvalleien en meren; de laatste staan ten dienste van de drinkwatervoorziening van Den Haag en omstreken. De Waalsdorpervlakte, de centrale vallei Meijendel en de Stadsrand Den Haag zijn vrij toegankelijk; overige delen beperkt toegankelijk.
Duinen van Voorne (1200 ha): water- en bosrijk duingebied, o.m. bestaande uit de Duinen van Oostvoorne (noorden) en Voorne's Duin (midden en zuiden). Uiterst rijke flora; onder de broedvogels bevinden zich o.m. Lepelaar en Aalscholver. Toegangskaart vereist.

Strandwalbossen
Alleen de landgoedbossen tussen Hillegom en Den Haag herinneren nog aan de ooit beboste strandwallen en Oude duinen. Van de Oude Duinen (ontstaan tussen 5000 en 2000 jaar geleden) is niet veel meer te zien.

Cultuurlandschappen
Achter de duinen ligt een bonte verzameling van cultuurlandschappen: veenweidegebied, polders en droogmakerijen vol met sloten en windmolens. De Bollenstreek heeft zich ontwikkeld op de "geestgronden", de afgegraven delen van de Oude Duinen ten noorden van Leiden. In de regio Den Haag - Leiden is het eeuwenoude strandwallenlandschap nog het best bewaard gebleven in heel Nederland. Westland-Delfland is vooral bekend vanwege zijn talloze kassen, wat het gebied de bijnaam de Glazen Stad bezorgde. Het Deltagebied biedt spectaculaire staaltjes van civiele techniek: de Rotterdamse haven (de grootste ter wereld) en het Delta Plan met zijn dammen en bruggen die de eilanden met elkaar verbinden en tegelijk hun veiligheid moeten garanderen.
In het centrale en oostelijke deel van de provincie bevindt zich een uitgestrekt complex van veenweiden en polders, het "Groene Hart van Holland", rijk aan oude windmolens, weiden en melkkoeien. De melkveehouderij bevindt zich echter al jarenlang in een economische crisis en het open karakter van dit gebied wordt steeds meer verstoord door maïsvelden en oprukkende verstedelijking.

Bezoekerscentra
De belangrijkste centra voor het Zuid-Hollandse kustgebied:
Oranjekom: informatie over de Amsterdamse Waterleidingduinen en het beheer door Gemeentewaterleidingen. Nabij ingang Oase, 1e Leyweg 4, Vogelenzang. Geopend: di-do 9:30-16u, za-zo 9-17u. Tel. 023 5233595.
Meijendel: wisselende exposities over het duingebied, ingericht door Dunea. Achter het centrum ligt de Duintuin met tal van inheemse duinplanten. Geopend: apr - okt, 10-16 u; nov - mrt, zo-do, 10-16 u. Meijendelseweg 40, Wassenaar, tel. 070 5117276.

Vogelhutten in Zuid-Holland: een overzicht van de observatiehutten, -schermen en -punten.