Natuur & Landschap Historie Cultureel Erfgoed Vrije tijd & Bezoekersinfo Adressen

Zuid-Kennemerland is een echte duinenregio. Het indrukwekkende duinlandschap tussen IJmuiden en Zandvoort is ingericht als Nationaal Park en ook onder Zandvoort liggen uitgestrekte duinen. Aan de oostzijde ligt een reeks bossen en landgoederen; deze liggen op de duizenden jaren oude strandwallen en Oude duinen. In de weekends vormt het Circuit van Zandvoort helaas een hinderlijke lawaaibron - let op hoe de wind staat! Bij wat minder weer zijn de historische stad Haarlem en de diverse bezoekerscentra alleszins een bezoek waard.

Voor meer algemene informatie: pagina Noord-Hollandse kust

Natuur & Landschap

Jong Duinlandschap
Forteiland IJmuiden: zie bij Cultureel Erfgoed.
- Nationaal Park Zuid-Kennemerland (3800 ha): afwisselend natuurgebied met stuivende duinen, binnenduinen, duinmeren, eeuwenoude duineikbossen en in landschapsstijl aangelegde parkbossen. Hier bevinden zich de best ontwikkelde en meest uitgestrekte duinbossen van heel Nederland. Door het verschil in hoogte, bodem en grondwaterstand is de begroeiing erg gevarieerd. In de vochtige duinvalleien groeien o.m. de zeldzame Honingorchis en de Slanke duingentiaan; in het open, droge duingebied vallen het blauwpaarse Slangenkruid en het gele Duinkruiskruid op. In 1995 is het aloude "Nationaal Park De Kennemerduinen" opgegaan in een veel groter park dat zich uitstrekt van Zandvoort tot IJmuiden. Hoofdingang: Zeeweg, Overveen (t.o. de Watertoren). Tegenover de hoofdingang is het Informatie en Duincentrum 'De Zandwaaier' gevestigd. www.npzk.nl
Onderstaande gebieden (2 t/m 7) maken deel uit van het Nationaal Park.
Heerenduinen: duinterrein met veel oude eikenbossen. De ondergroei van het bos is gevarieerd, waardoor er veel kleine zoogdieren, vogels en insecten te vinden zijn. De open zandige plekken zijn belangrijk voor Duinhagedissen. Ingang: Heerenduinweg, IJmuiden.
Midden-Heerenduin: ooit een voormalig landgoed. Taxusbomen en enkele fijnsparren zijn de restanten van die menselijke invloed. Het open duin wordt nu begraasd door pony's. In de zomer ziet het in Midden-Herenduin paars van het slangekruid. Ook het gele Duinkruiskruid is talrijk. De Dodaars broedt hier en in de winter is er kans een IJsvogel te zien. Ingang: Duin- en Kruidbergerweg in Driehuis, ten zuiden van de Begraafplaats Westerveld. (tegenover 'het Vinkennest' het weggetje inrijden).
Duin en Kruidberg: omvat ook de gebieden Midden Herenduin en andere landgoederen als Kennemergaarde. Beheerders proberen zoveel mogelijk flora & fauna de ruimte te geven. Daarvoor is stuivend zand nodig en ook water. Doordat het oppompen van drinkwater uit de bodem onder de duinen wordt beëindigd zal het grondwaterpeil de komende jaren zodanig stijgen dat er opnieuw natte duinvalleien zullen ontstaan. Een landgoed met sterke variatie, bosrijke gebieden vol berken, dennen, grassen, afgewisseld door kale, natte valleien. Ingang aan de Duin- en Kruidbergerweg, Santpoort-Noord.
Schapenduinen: een landgoed dat is gelegen ten noorden van Bloemendaal. Het omvat een oud loofbos met twee bosvijvers. Vanwege de kwetsbaarheid is het bos niet toegankelijk.
Caprera: aan de rand van het binnenduin gelegen landgoed, vlakbij het Kopje van Bloemendaal. Caprera omvat o.m. een bos en een meertje, een moerasgebied met een interessante flora en avifauna. Ondanks zijn beperkte omvang is het een aardig wandelgebied met een openluchttheater dat is verzonken in een duinpan tussen eeuwenoude bomen. Ingang: Hoge Duin en Daalseweg 2, Bloemendaal.
Kennemerduinen: het kerngebied van het nieuwe Nationaal Park, dat ook al vóór 1995 deze titel droeg. Sterk afwisselend open duingebied met een rijke flora & fauna. Onder leiding van de toenmalige directeur Roderkerk zijn enkele duinmeren aangelegd om bezoekers uit het open duin te houden; hierdoor ontstonden de speelvijvers 't Wed, Spartelmeer en Oosterplas. Het Vogelmeer is het grootste duinmeer van het Nationaal Park. Op de duintoppen staan restanten van aangeplante dennenbosjes, vnl. Corsicaanse en Oostenrijkse den. De rijke fauna omvat o.m. Vos, Ree, Konijn en veel soorten vogels, insecten en amfibieën. Er zijn verschillende ingangen: Bleek en Berg (Bergweg, Bloemendaal), Koevlak (Zeeweg, Overveen), Parnassiaweg, Zeemeeuwen (strandslag) en Parnassia (einde Zeeweg, Bloemendaal aan Zee), Kattendel (strandafslag Kattendel, ten noorden van ingang Parnassia) en tenslotte ingang Kennemerduinen (vanuit Duin & Kruidberg, midden in het Nationaal Park).
Middenduin: sterk afwisselend duinterrein met o.m. natte duinvalleien, bos en open duin en een uiterst rijke flora & fauna. Een deel van het terrein is helaas verruigd door een grote voedselrijkdom. Er zijn plannen om de Zanderijvaart uit te baggeren; de vallei wordt op langere termijn verschraald. Ingang: Duinlustweg, Overveen. Tevens ingang ten Z van het Duincentrum De Zandwaaier, Tetterodeweg, Overveen.
Kraansvlak: open duingebied, gelegen tussen de Zeeweg (aan de noordkant), Zandvoort en de spoorlijn Zandvoort-Overveen (aan de zuidkant). Er is een parkzone, een beweidingszone en een rustgebied. In de parkzone vindt men nog de typische kenmerken van het zeedorpenlandschap. Ook zijn er duinen te vinden met een speciale vorm: de paraboolduinen. Enkele interessante plantensoorten zijn Oorsilene, Duinaveruit en Wondklaver en onder de broedvogels bevinden zich Tapuit, Roodborsttapuit en Paapje. Er zijn diverse ingangen: Duinpieperpad (aan de kop van de Zeeweg, Bloemendaal aan Zee), Noordduinen (Boulevard Barnaert, tussen Zandvoort en Bloemendaal aan Zee), Kieftenvlak (Keesomstraat, Zandvoort), Wurmenveld (Wattstraat, Zandvoort), Visscherspad (Sophiaweg, Zandvoort), Blinkertweg (Blinkertweg, Zandvoort) en Kraantje Lek (Duinlustweg, Overveen).
Amsterdamse Waterleidingduinen (3500 ha): uitgestrekt en zeer afwisselend open duingebied met in het noordelijk deel bossen en een drinkwaterwingebied en in het Zuid-Hollandse deel een spectaculair natuurherstelproject met stuifduinen. Geen fietsen, geen honden. Toegangskaart vereist.

Strandwalbossen en parken
Beeckestijn: een fraaie buitenplaats uit 1720, met om het huis baroktuinen en erachter een park in landschapstijl. Rijksweg 136, Velsen.
Thijsse's Hof: oudste heemtuin van Nederland, vernoemd naar natuurpionier Jac. P. Thijsse, die samen met Heimans één van de eerste natuurbeschermers was. In de heemtuin staan ca. 800 plantensoorten die alle voorkomen in de kalkrijke duinen van Zuid-Kennemerland. Naast de wilde planten is het Hof ook rijk aan vogelsoorten. Het 2 ha grote Hof ligt in het Bloemendaalse Bos. Mollaan 4, Bloemendaal. tel. 023-5262700, www.thijsseshof.nl
Bloemendaalse Bos: bospark op droge tot vochtige oude strandwallen. In het voorjaar zijn er bloeiende planten te vinden, zoals de Bosanemoon. Er is een hertenkamp, een koffiehuis en het Pannekoekenhuisje. Mollaan/Brederodelaan, Bloemendaal.
Brouwerskolkpark: bospark met enkele steile duinhellingen. De hoge delen zijn begroeid met bosjes en struiken terwijl in de lage delen (met o.a. de vijver Brouwerskolk), hogere bomen zijn te vinden. Er zijn picknickplaatsen, speelweiden en een theehuis. Brouwerskolkweg, Overveen.
Wethouder van Gelukpark: duinpark met duinmeren, gedeeltelijk bebost met de Oostenrijkse den. Gelegen aan de zuidzijde van de Zeeweg, Overveen.
Duinlust: landgoed dat is gesticht tussen 1814 en 1820; de parkaanleg werd in 1882 gewijzigd. Opvallend detail vormt de holronde tuinmuur, waarvoor in oorsprong een holronde witte tuinbank was geplaatst. Duinlustweg 10, Overveen.
Elswout: dit fraaie 17e eeuwse landgoed ligt op de rand van de binnenduinen en een voormalige strandvlakte. Na een aanvankelijke Barokke tuinaanleg is het landgoed in de 18e eeuw ingericht volgens de Engelse landschapstijl; parkachtig landschap, hertenkamp, orangerie (met grand café), loofbos, weilanden en waterpartijen. Elswoutlaan 20, ten zuiden van Overveen.
Koningshof: 150 ha groot landgoed dat ten dele in de oude binnenduinen ligt. Op deze luwte plaats, 4 km van zee, heeft zich spontaan een gevarieerd bos ontwikkeld; niettemin zijn veel van de bomen geplant in het kader van de parkaanleg. De open plekken zijn van groot belang voor de vele, voor het duin karakteristieke, planten en dieren. Alleen hier komen de Kleine parelmoervlinder en de Duinparelmoervlinder nog talrijk voor. Duinlustweg 24, Overveen.
Leyduin, Woestduin, Vinkenduin en Koekoeksduin: reeks aan de binnenduinrand gelegen landgoederen met een totale oppervlakte 111 ha. Het 16e eeuwse landgoed Leyduin is het oudst. Het huidige landhuis is in 1921 in Hollands classicistische stijl gebouwd. Het koetshuis is uit 1874 met daarnaast een aantal dienstwoningen. Op het landgoed staat ook het Tweelingenhuis (of Juffershuis) uit 1796, vrijwel geheel vervaardigd uit grenenhout. Leyduin werd in 1960 eigendom van de provincie. Vinkenduin volgt in 1982. In 1955 werd de villa op Woestduin gesloopt. Vogelenzangseweg, Vogelenzang.
Huis te Vogelenzang (80 ha): fraai landgoed met een nog heel gaaf landschap van oude strandwallen en strandvlakten, de laatste te herkennen aan de historische veenweiden. In de 13e eeuw waren de oude bossen hier het jachtgebied van de graven van Holland. In 1290 liet Graaf Floris V te 'Voghelsank' een jachtslot bouwen. Helaas is hiervan niets meer te zien. Omstreeks 1600 werd het Huis te Vogelenzang gebouwd. In de periode 1757-1807 werd het Huis in classistische stijl herbouwd met een tuinaanleg in landschapsstijl. Bekslaan 14, Vogelenzang.
Teylingerbosch: sinds 1778 vormt deze buitenplaats één geheel met Huis te Vogelenzang; naast het 19e eeuw gepleisterde landhuis is er een omgrachting, lage bijgebouwen en moestuinmuren. Rond 1580 werd hier binnen de nog steeds aanwezige omgrachting De Olthof (het latere Teylingerbos) gebouwd. Bekslaan 14, Vogelenzang.
Mr. H. Enschedépark: bos- en duinpark op een hoge duinrug met picknickplaatsen, een dagrecreatieterrrein en een uitzichtpunt. Mr. H. Enschedéweg, Aerdenhout.
Linnaeushof: landgoedbos gelegen op een strandwal. In het verleden was het onderdeel van buitenplaats De Hartecamp, waar de wetenschapper Linnaeus één van zijn plantenboeken schreef. Rijksstraatweg 4, Bennebroek, tel. 023-5847624, www.linnaeushof.nl
Bennebroekbos: landgoedbos gelegen op een strandwal. In het voorjaar zijn er veel bloeiende stinzenplanten te bewonderen. Gelegen aan de noordzijde van Bennebroek.

Bezoekerscentra & Natuurmusea
Noordzeekanaal in Zicht: voor informatie over de sluizen. Open: di-vr 13-17 u (zo van 13-17 alleen van juni-okt). Noordersluisweg 20, IJmuiden. Tel. 0255-519112.
Pieter Vermeulen Museum: Centrum voor natuur- en milieueducatie voor Kennemerland, (tijdelijk) adres: Driehuizerkerkweg 34 d 1985 EL Driehuis tel: 0255 536726, www.pieter-vermeulen-museum.nl
De Zandwaaier: bezoekerscentrum van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, ondergebracht in een prachtig industrieel monument uit 1879: een in neo-klassieke stijl gebouwd pompgebouw van het voormalige waterleidingbedrijf WLZK. In het gebouw wordt op alle mogelijke manieren informatie gegeven over de duinen. Open: di-zo 10-17u. Het bezoekersadres ligt aan de Zeeweg (t.o.v. de duiningang 'Koevlak') in Overveen, tel. 023-5411123, www.npzk.nl. Het postadres is Tetterodeweg 27, Overveen.
Oranjekom: tentoonstelling over waterwinning en -zuivering in de Amsterdamse Waterleidingduinen en een tentoonstelling over de natuur in het duingebied; diverse activiteiten zoals lezingen, cursussen, excursies en ook een Groene Winkel (diverse boeken en posters over flora en fauna). Open: di t/m do 9.30-16u, za+zo 9-17u, 1e Leyweg 4 (ingang Oase), Vogelenzang, tel. 023-5233595, www.wlb.amsterdam.nl